चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामा वाणिज्य बैंकहरूको खुद नाफा ७.३२ प्रतिशतले बढेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको विवरणअनुसार साउन र भदौमा सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकले कुल १७ अर्ब ८१ करोड ४० लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्।

गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा बैंकहरूको कुल खुद नाफा १६ अर्ब ५९ करोड ८७ लाख रुपैयाँ थियो। यसअनुसार एक वर्षमा बैंकहरूको खुद नाफा १ अर्ब २१ करोड ५३ लाख रुपैयाँले बढेको हो। तर, नाफा वृद्धिको लाभ सबै बैंकमा समान रूपमा देखिएको छैन। समीक्षा अवधिमा १३ बैंकको नाफा बढ्दा सात बैंकको घटेको छ।

नबिल सबैभन्दा नाफा कमाउने बैंक
खुद नाफाको रकमका आधारमा नबिल बैंक पहिलो स्थानमा छ। बैंकले दुई महिनामा १ अर्ब ८० करोड २६ लाख ९० हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। दोस्रो स्थानमा रहेको ग्लोबल आइएमई बैंकले १ अर्ब ६९ करोड ४५ लाख ३० हजार रुपैयाँ नाफा कमाएको छ।

यी दुई बैंकको नाफाबीच १० करोड ८१ लाख ६० हजार रुपैयाँको अन्तर छ। नबिल र ग्लोबल आइएमई बैंकको संयुक्त नाफा ३ अर्ब ४९ करोड ७२ लाख २० हजार रुपैयाँ हुन्छ। यो २० वाणिज्य बैंकको कुल खुद नाफाको करिब १९.६३ प्रतिशत हो।

नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक १ अर्ब २७ करोड ५८ लाख ७० हजार रुपैयाँ नाफासहित तेस्रो स्थानमा छ। प्राइम कमर्सियल बैंकले १ अर्ब १४ करोड ८ लाख ६० हजार रुपैयाँ र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले १ अर्ब ११ करोड ९० हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्।

त्यस्तै, एनएमबी बैंकले १ अर्ब ३ करोड २३ लाख ४० हजार रुपैयाँ, सानिमा बैंकले १ अर्ब २ करोड ५६ लाख ८० हजार रुपैयाँ र कुमारी बैंकले १ अर्ब १ करोड ४४ लाख ४० हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्। यससँगै पहिलो दुई महिनामै एक अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाउने बैंकको संख्या आठ पुगेको छ।

वृद्धिदरमा हिमालयन बैंक अगाडि
कुल नाफाको रकममा नबिल बैंक अगाडि रहे पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा नाफा बढ्ने दरमा हिमालयन बैंक पहिलो स्थानमा छ। बैंकको खुद नाफा ५५.१३ प्रतिशतले बढेको छ। तर, कुल नाफाको आकारका आधारमा हिमालयन बैंक चौधौँ स्थानमा छ।

नबिल बैंकले नाफाको रकममा पहिलो स्थान कायम राख्दै ३५.८३ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरेको छ। अर्कोतर्फ, सिटिजन्स बैंकको नाफामा सबैभन्दा ठूलो प्रतिशत गिरावट देखिएको छ।

यसले बैंकहरूको नाफा वृद्धिदर र नाफाको आकार फरक विषय भएको देखाउँछ। अघिल्लो वर्षको नाफाको आधार सानो भएको बैंकले तुलनात्मक रूपमा उच्च प्रतिशत वृद्धि हासिल गर्न सक्छ। त्यसैले बैंकहरूको कार्यसम्पादन तुलना गर्दा नाफाको रकम र वृद्धिदर दुवै हेर्न आवश्यक हुन्छ।

शीर्ष पाँच बैंकमा करिब ४० प्रतिशत नाफा
कुल नाफाको वितरण हेर्दा केही ठूला बैंकहरूको हिस्सा उल्लेख्य देखिन्छ। शीर्ष पाँच बैंकको संयुक्त खुद नाफा ७ अर्ब २ करोड ४१ लाख रुपैयाँ रहेको छ। यो २० बैंकको कुल नाफाको करिब ३९.४३ प्रतिशत हो।

यसको विपरीत, नाफाको रकमका आधारमा तल्लो पाँच स्थानमा रहेका माछापुच्छ्रे, एनआईसी एशिया, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड, सिटिजन्स र नेपाल एसबीआई बैंकको संयुक्त नाफा करिब २ अर्ब ३८ करोड ९५ लाख रुपैयाँ छ। यो कुल नाफाको करिब १३.४१ प्रतिशत हो।

यसले बैंकहरूबीच नाफाको आकारमा उल्लेख्य अन्तर रहेको देखाउँछ। यद्यपि, नाफाको रकममा देखिएको अन्तरलाई मात्र आधार बनाएर बैंकको समग्र वित्तीय अवस्था वा जोखिमको स्तर निर्धारण गर्न मिल्दैन। त्यसका लागि निष्क्रिय कर्जा, कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाको प्रावधान, पुँजी पर्याप्तता, निक्षेप तथा कर्जाको वृद्धि र आम्दानीको संरचनासमेत विश्लेषण गर्नुपर्छ।

नाफा बढ्यो, तर सबै बैंकको अवस्था उस्तै छैन
पहिलो दुई महिनाको तथ्याङ्कले वाणिज्य बैंकहरूको समग्र खुद नाफा बढेको देखाए पनि सात बैंकको नाफा घट्नुले सुधार सबै बैंकमा समान रूपमा फैलिएको छैन भन्ने संकेत गर्छ। नाफा वृद्धिलाई दिगो मान्न बैंकहरूले ब्याज आम्दानी, गैरब्याज आम्दानी, सञ्चालन खर्च र कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनमा कस्तो प्रदर्शन गरेका छन् भन्ने पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

त्यसैले बैंकिङ क्षेत्रको अवस्थाको पूर्ण मूल्यांकन गर्न नाफाको तथ्याङ्कसँगै कर्जाको गुणस्तर, खराब कर्जाको अनुपात, कर्जा विस्तार, निक्षेप परिचालन र ऋणीको भुक्तानी क्षमताको अवस्था हेर्न आवश्यक छ। खुद नाफामा भएको वृद्धि सकारात्मक संकेत भए पनि यसले मात्रै बैंकिङ क्षेत्रका सबै चुनौती समाधान भएको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त आधार दिँदैन।