आजको आर्थिक परिदृश्यमा सेयर बजारको सामान्य सुधार, पूर्वाधारमा ठूलो लगानी जुटाउने सरकारी तयारी, उद्योग तथा जलविद्युत् कम्पनीका वित्तीय नतिजा र सुनचाँदीको मूल्यमा आएको गिरावट प्रमुख रहे। सरकारले २३ वटा पूर्वाधार आयोजनामा २४ खर्ब ५३ अर्ब रुपैयाँ लगानी खोजिरहेको छ। निजी क्षेत्रका केही कम्पनीले पहिलो त्रैमासमा नाफा उल्लेख्य बढाएका छन् भने विमानस्थलको सेवा र नेपाल–भारत रेल सम्पर्क विस्तारका विषयले पनि चर्चा पाएका छन्।

१. नेप्से २.६४ अंकले बढ्यो, कारोबार साढे ३ अर्बमा सीमित
साताको अन्तिम कारोबार दिन शुक्रबार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक २.६४ अंकले बढेर २ हजार ६५५.२२ विन्दुमा बन्द भएको छ। बजारमा १५८ कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा १०७ कम्पनीको घटेको छ भने १४ कम्पनीको मूल्य स्थिर रह्यो। दिनभर ३३ हजार २१५ कारोबारबाट करिब १ करोड ७ लाख कित्ता सेयर किनबेच हुँदा कुल ३ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको छ। अघिल्लो दिनको तुलनामा कारोबार रकम घटेको छ।

२. २३ पूर्वाधार आयोजनामा साढे २४ खर्ब लगानी खोज्दै सरकार
सरकारले ऊर्जा, यातायात, विमानस्थल, सूचना प्रविधि तथा औद्योगिक पूर्वाधारका २३ ठूला आयोजनामा २४ खर्ब ५३ अर्ब रुपैयाँ लगानी जुटाउने तयारी गरेको छ। डिसेम्बर ९ र १० मा काठमाडौंमा आयोजना हुने नेपाल पूर्वाधार सम्मेलनमा यी आयोजना स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्तामाझ प्रस्तुत गरिनेछ। प्रस्तावित आयोजनामा बुढीगण्डकी बहुउद्देश्यीय आयोजना, माथिल्लो अरुण, तमोर जलाशययुक्त आयोजना, निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल तथा विभिन्न सुरुङमार्ग र एक्सप्रेसवे छन्।

३. पूर्वाधारमा लगानी आकर्षित गर्न ६९ ऐन र ५०० दफा संशोधनको तयारी
पूर्वाधार विकास र लगानीको वातावरण सुधार्न सरकारले ६९ वटा ऐनका करिब ५०० दफा संशोधन गर्ने तयारी गरेको छ। आगामी पूर्वाधार सम्मेलनमा कानुनी तथा नीतिगत सुधार, राष्ट्रिय पूर्वाधार ढाँचा र आयोजना कार्यान्वयनका चुनौतीबारे छलफल गरिनेछ। सरकारले सार्वजनिक गरेको योजनाको प्रभावकारिता भने संशोधनको घोषणा मात्र होइन, लगानीकर्ताले भोग्दै आएका प्रशासनिक झन्झट र आयोजना निर्माणको ढिलाइ घटाउन त्यसले कति मद्दत गर्छ भन्नेमा निर्भर हुनेछ।

४. रिलायन्स स्पिनिङ मिल्सको नाफा ३४२ प्रतिशत बढ्यो
रिलायन्स स्पिनिङ मिल्सले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासमा ३० करोड ४८ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीको नाफा ६ करोड ८८ लाख रुपैयाँ थियो। यस अवधिमा कम्पनीको बिक्री आम्दानी २८.७८ प्रतिशतले बढेर ३ अर्ब २० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। वित्तीय खर्च घट्नु र सञ्चालन आम्दानी बढ्नुले नाफा वृद्धिमा योगदान गरेको कम्पनीको वित्तीय विवरणले देखाएको छ।

५. भगवती हाइड्रोपावरको नाफा ५२.८२ प्रतिशत बढ्यो
भगवती हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट कम्पनीले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा २ करोड ४५ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीको नाफा १ करोड ६० लाख रुपैयाँ थियो। विद्युत् बिक्रीबाट हुने आम्दानी र अन्य स्रोतबाट प्राप्त आम्दानी बढेपछि कम्पनीको नाफामा सुधार आएको हो। समीक्षा अवधिमा विद्युत् बिक्री आम्दानी ४ करोड १० लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

६. ग्लोबल आइएमई बैंकको १२ तले मुख्य कार्यालय बन्दै
ग्लोबल आइएमई बैंकले काठमाडौंको उत्तरढोकामा १२ तले अत्याधुनिक कर्पोरेट भवन निर्माण सुरु गरेको छ। करिब ३ अर्ब रुपैयाँ लागत अनुमान गरिएको भवनको शुक्रबार भूमिपूजा गरिएको हो। करिब १ लाख ४५ हजार वर्गफिट क्षेत्रफलमा बन्ने भवन तीन वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ। वातावरणमैत्री प्रविधि, सौर्य ऊर्जा र आकाशे पानी सङ्कलन प्रणालीसमेत समेटिने बैंकले जनाएको छ।

७. महालक्ष्मी विकास बैंकको ७.१८ प्रतिशत लाभांश प्रस्ताव
महालक्ष्मी विकास बैंकले गत आर्थिक वर्षको नाफाबाट सेयरधनीलाई ७.१८ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। बैंकले ३.४० प्रतिशत बोनस सेयर र ३.७८ प्रतिशत नगद लाभांश दिने प्रस्ताव गरेको हो। प्रस्तावित लाभांश नेपाल राष्ट्र बैंकको स्वीकृति र बैंकको आगामी साधारणसभाबाट पारित भएपछि वितरण हुनेछ।

८. डलरको बिक्रीदर १५१ रुपैयाँ ४७ पैसा
नेपाल राष्ट्र बैंकले शुक्रबारका लागि अमेरिकी डलरको खरिददर १५० रुपैयाँ ८७ पैसा र बिक्रीदर १५१ रुपैयाँ ४७ पैसा तोकेको छ। युरोको बिक्रीदर १७० रुपैयाँ १३ पैसा र पाउन्ड स्टर्लिङको २०३ रुपैयाँ ९२ पैसा छ। अस्ट्रेलियन डलरको बिक्रीदर १०६ रुपैयाँ २१ पैसा र सिंगापुर डलरको ११८ रुपैयाँ ६४ पैसा निर्धारण गरिएको छ। विदेशी मुद्रा विनिमयदरमा आएको परिवर्तनले आयात, वैदेशिक भुक्तानी र विदेशबाट आउने रकमको नेपाली रुपैयाँमा हुने मूल्यलाई असर गर्छ।

९. एकै दिन सुन ५ हजार ९ सय र चाँदी ११० रुपैयाँले घट्यो
नेपाली बजारमा शुक्रबार सुनको मूल्य प्रतितोला ५ हजार ९ सय रुपैयाँले घटेर २ लाख ८३ हजार रुपैयाँ कायम भएको छ। बिहीबार सुन प्रतितोला २ लाख ८८ हजार ९ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो। त्यस्तै, चाँदीको मूल्य प्रतितोला ११० रुपैयाँले घटेर ३ हजार ८१० रुपैयाँमा झरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आएको उतारचढावसँगै स्थानीय बजारमा पनि सुनचाँदीको मूल्य घटेको हो।

१०. राष्ट्र बैंकमा सुनका असर्फी सकिए, चाँदीको मेडालियनको मूल्य ३ हजार ७००
नेपाल राष्ट्र बैंकको टक्सार महाशाखाले तिहार लक्षित सुनका असर्फी बिक्रीका लागि राखेको मौज्दात सकिएको जनाएको छ। सुनका असर्फी सकिएपछि शुक्रबार चाँदीका मेडालियन मात्र बिक्री गरिएको छ। १० ग्रामको चाँदीको मेडालियनको मूल्य ३ हजार ७०० रुपैयाँ तोकिएको छ। राष्ट्र बैंकले यसअघि २.५ ग्रामका सुनका असर्फी र १० ग्रामका चाँदीका मेडालियन बिक्रीमा राखेको थियो।

११. त्रिभुवन विमानस्थलमा यात्रुले अब सामान झारिएको प्रत्यक्ष हेर्न पाउने
त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको आगमन कक्षस्थित ब्यागेज क्लेम क्षेत्रमा सामान झार्ने प्रक्रियाको प्रत्यक्ष दृश्य देखाउने व्यवस्था सुरु गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय उडानबाट आउने यात्रुले विमानबाट सामान झारेर बेल्टसम्म पुर्‍याउने प्रक्रिया स्क्रिनमार्फत हेर्न सक्नेछन्। यसअघि सामान कहिले बेल्टमा आइपुग्छ भन्ने जानकारी नहुँदा यात्रु अन्योलमा पर्ने गरेका थिए। नयाँ व्यवस्थाले ब्यागेज व्यवस्थापनमा पारदर्शिता र यात्रु सेवामा सुधार ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

१२. जनकपुर–अयोध्या रेल सेवा सञ्चालनको तयारी अघि बढ्यो
नेपालको जनकपुरधाम र भारतको अयोध्याबीच प्रस्तावित रेल सेवा सञ्चालनका लागि प्राविधिक तथा सुरक्षा जाँच अघि बढाइएको छ। भारतीय रेल अधिकारी १७ डब्बाको रेलसहित धनुषाको कुर्था रेल्वे स्टेसन पुगेका छन्। रेलमार्गको अवस्था, सुरक्षा व्यवस्था र सञ्चालनका प्राविधिक पक्षको निरीक्षण भइरहेको छ। तर सेवा सुरु गर्ने मिति र अन्य प्रशासनिक विषयमा नेपाल–भारतबीच औपचारिक सम्झौता हुन बाँकी छ।

१३. तिहारको बजारमा भारतीय सयपत्रीको अवैध आयात, ५९ लाखको फूल बरामद
तिहार नजिकिँदै गर्दा भारतबाट अवैध रूपमा भित्र्याइएका सयपत्री फूल र माला नेपाली बजारमा बिक्री हुन थालेपछि स्वदेशी किसान चिन्तित भएका छन्। मोरङ र झापाका विभिन्न स्थानबाट सशस्त्र प्रहरीले ५९ लाख रुपैयाँ बराबरका अवैध फूल तथा माला बरामद गरेको छ। स्वदेशी उत्पादनले तिहारको मागको ठूलो हिस्सा धान्ने भए पनि सस्तो भारतीय फूलको अवैध आयातले स्थानीय किसानको बजार प्रभावित हुन सक्ने जोखिम बढेको छ।

१४. सडक नपुगेको गोरखाको चुमनुब्रीमा नुनको मूल्य प्रतिकिलो २०० रुपैयाँ
गोरखाको उत्तरी क्षेत्रमा पर्ने चुमनुब्री गाउँपालिकाका बासिन्दाले एक किलो नुनका लागि २०० रुपैयाँसम्म तिर्नुपरेको छ। सडक सञ्जाल नपुगेको र ढुवानी खर्च महँगो भएका कारण बजारमा ३० देखि ३५ रुपैयाँ पर्ने नुन दुर्गम बस्तीमा महँगो भएको हो। साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनले आयो नुनको मूल्य प्रतिकिलो २६ रुपैयाँ तोकेको भए पनि ढुवानी खर्चका कारण सामागाउँ र साम्दोमा उपभोक्ताले २०० रुपैयाँसम्म तिर्नुपरेको छ। यसले दुर्गम क्षेत्रमा पूर्वाधार अभावले दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा पार्ने असर देखाएको छ।

१५. युरोपेली संघसँगको व्यापार सहुलियत उपयोग गर्न निर्यात विस्तारमा जोड
नेपालको निर्यात बजार विस्तार र उत्पादन विविधीकरणका लागि युरोपेली संघसँगको सहकार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री दीपककुमार शाहले जोड दिएका छन्। युरोपेली संघको ‘एभ्रिथिङ बट आर्म्स’ व्यापार सहुलियत कार्यक्रमको २५ वर्ष पूरा भएको अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा उनले नेपाली उत्पादनको बजार पहुँच विस्तार र निर्यातसम्बन्धी व्यावहारिक अवरोध हटाउन सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए। नेपाल अल्पविकसित मुलुकबाट स्तरोन्नति हुने तयारीमा रहेका बेला विद्यमान व्यापार सहुलियतको अधिकतम उपयोग र प्रतिस्पर्धी उत्पादन विकास महत्त्वपूर्ण हुनेछ।

आजका समाचारले नेपालको अर्थतन्त्रमा दुईवटा फरक संकेत देखाएका छन्। एकातिर सरकारले निजी तथा विदेशी लगानी आकर्षित गर्न ठूला पूर्वाधार आयोजना अघि सारेको छ र केही उद्योग तथा जलविद्युत् कम्पनीको नाफामा सुधार देखिएको छ। अर्कोतिर लगानी सम्मेलनको तयारीसँगै कानुनी सुधारको घोषणा भइरहँदा दुर्गम क्षेत्रमा आधारभूत वस्तुको मूल्य अत्यधिक हुनु, स्वदेशी किसानले अवैध आयातसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने अवस्था र ठूला पूर्वाधार आयोजना कार्यान्वयनको चुनौती कायमै छन्। आर्थिक सुधारको वास्तविक मापन घोषणा र प्रतिबद्धताभन्दा कार्यान्वयन, उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र सर्वसाधारणले अनुभूत गर्ने लाभबाट हुनेछ।