लगातारको अविरल वर्षापछि आएको बाढी, पहिरो र नदी कटानले देशभरको सडक सञ्जाल प्रभावित बनेको छ। राजधानी काठमाडौंलाई देशका विभिन्न भागसँग जोड्ने प्रमुख राजमार्गदेखि पहाडी तथा ग्रामीण सडकसम्म ठूलो संख्यामा सडक खण्ड पूर्ण वा आंशिक रूपमा अवरुद्ध भएका छन्।

सडक अवरुद्ध हुँदा यात्रु आवागमन मात्र प्रभावित भएको छैन, दैनिक उपभोग्य वस्तुको ढुवानी, कृषि उपजको बजार पहुँच, निर्माण सामग्रीको आपूर्ति तथा अन्तरजिल्ला व्यापारसमेत प्रभावित हुने जोखिम बढेको छ। जोखिमयुक्त सडकमा रात्रिकालीन सवारी रोक्ने निर्णयले यात्रुको सुरक्षा बढाए पनि लामो दूरीको ढुवानीमा थप समय र लागत लाग्ने अवस्था देखिएको छ।

चितवन र धादिङमा पहिरोका कारण नारायणगढ–मुग्लिन सडक र पृथ्वी राजमार्गका विभिन्न स्थानमा यातायात बन्द गरिएको छ। पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभिर र पानीधारालगायतका क्षेत्रमा ठूलो पहिरो खसेपछि सडक सञ्चालनमा समस्या भएको छ।

यी दुई सडक काठमाडौंलाई देशका पश्चिमी तथा मध्य भागसँग जोड्ने प्रमुख व्यापारिक मार्ग भएकाले लामो समय अवरोध भएमा यात्रु आवागमनसँगै मालसामानको ढुवानीमा समेत प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ। नारायणगढ–मुग्लिन सडक अवरुद्ध हुनु विशेष महत्वको विषय हो। यो मार्ग पूर्व–पश्चिम आवागमनका लागि मात्र नभई राजधानीमा खाद्यान्न, तरकारी, फलफूल, पेट्रोलियम पदार्थलगायत वस्तु आपूर्तिको महत्वपूर्ण मार्ग पनि हो।

रसुवाको उत्तरगयास्थित त्रिशूली–मैलुङ–स्याफ्रुबेँसी सडक खण्डमा नदी कटान र बाढीका कारण पासाङ ल्हामु राजमार्ग पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ। राजमार्ग बन्द भएपछि काठमाडौं–टोखा–छहरे–विदुर–नुवाकोट दरबार–लच्याङ–कालिकास्थान हुँदै स्याफ्रुबेँसीसम्म पुग्ने एक लेनको कच्ची वैकल्पिक सडक प्रयोगमा ल्याइएको छ। तर यस्तो वैकल्पिक सडकले मुख्य राजमार्गको क्षमतामा आवागमन धान्न नसक्ने भएकाले यात्रु तथा मालवाहक सवारीका लागि थप समय र जोखिम बढ्न सक्छ। नुवाकोटको टोखा–छहरे सडकमा अत्यावश्यक सेवाबाहेकका सार्वजनिक तथा निजी सवारीलाई राति १० बजेदेखि बिहान ५ बजेसम्म आवागमनमा रोक लगाइएको छ।

कोशी प्रदेशका भोजपुर, सोलुखुम्बु र उदयपुरमा मध्यपहाडी तथा सिद्धिचरण लोकमार्गमा रातको समयमा सवारी सञ्चालन रोकिएको छ। रोल्पाको मदन भण्डारी राजमार्गअन्तर्गत माडीचौर सडक खण्डमा पनि उच्च जोखिमका कारण प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

गण्डकी प्रदेशका मनाङ, कास्की, मुस्ताङ, म्याग्दी र पर्वतमा समेत जोखिमयुक्त सडकमा रात्रिकालीन आवागमन रोकिएको छ। बेँसीसहर–खाङसार, पोखरा–बागलुङ मध्यपहाडी लोकमार्गको पर्वत खण्ड तथा विभिन्न ग्रामीण सडक प्रभावित भएका छन्।

यसको अर्थ अहिले सडक सञ्जालको समस्या केवल एक–दुई ठाउँको पहिरोमा सीमित छैन। देशका धेरै भूभागमा यात्राको समय, ढुवानी लागत र आपूर्ति प्रणाली एकैपटक प्रभावित हुने अवस्था बनेको छ।

सिन्धुली, काभ्रे र सिन्धुपाल्चोकमा बाढीपहिरोको जोखिमका कारण बीपी तथा अरनिको राजमार्गमा रात्रिकालीन आवतजावत रोकिएको छ। काभ्रेको चारसयबेँसी, गिम्दीबेँसी र धुलिखेलको पकुचामा पहिरो खसेपछि सडक सञ्चालन प्रभावित भएको छ। मकवानपुरमा कान्तिलोकपथ र पृथ्वी राजमार्ग प्रभावित भएपछि त्रिभुवन राजपथलाई वैकल्पिक मार्गका रूपमा प्रयोग गरिएको छ। तर उक्त सडकमा पनि ठूला मालवाहक सवारीमाथि प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

यसले वैकल्पिक सडक उपलब्ध भए पनि मुख्य सडकको अवरोधलाई पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन गर्न सक्ने अवस्था नरहेको देखाउँछ। ओखलढुङ्गाको सिद्धिचरण लोकमार्ग, मनाङको चामे-बेँसीसहर सडक, गुल्मीको रुद्रवेणी–वामीटक्सार तथा रिडी–तम्घास सडक पहिरोका कारण बन्द छन्।

त्यस्तै बागलुङको मध्यपहाडी लोकमार्ग तथा कालीगण्डकी करिडोर, रोल्पाको सहिदमार्ग, कालिकोटको कर्णाली राजमार्ग, म्याग्दीको बेँसी-जोमसोम, मकवानपुरको भीमफेदी-फाखेल, मुस्ताङको जोमसोम-कोरला, हुम्लाको कर्णाली करिडोर र नवलपरासी पूर्वको कालीगण्डकी करिडोर पनि प्रभावित भएका छन्।

दार्चुलाको महाकाली राजमार्ग, पाल्पा र स्याङ्जाको सिद्धार्थ राजमार्ग, ललितपुरको कान्तिलोकपथ, लमजुङको बेँसीसहर-मनाङ सडक तथा तनहुँको पृथ्वी राजमार्गका विभिन्न स्थानमा समेत लेदो र पहिरो खसेर सडक अवरुद्ध भएको छ। दाङमा तुलसीपुर–घोराही सडकअन्तर्गत ग्वारखोलाको पुरानो पुलमुनि माटो खसेपछि पुल नै बन्द भएको छ। डोटीमा निरन्तर वर्षाका कारण जिल्ला प्रशासनले २४ घण्टाका लागि सम्पूर्ण सवारी आवागमनमा रोक लगाएको छ।

सडक अवरोध आर्थिक असर कति ठूलो हुन सक्छ?

सडक अवरोधको पहिलो असर यात्रुमा देखिए पनि यसको आर्थिक प्रभाव त्यसभन्दा फराकिलो हुन्छ। राजमार्ग बन्द हुँदा तरकारी, फलफूल, दूध, मासु तथा अन्य छिटो बिग्रने वस्तुको ढुवानी प्रभावित हुन सक्छ। लामो समय सडक नखुलेमा उत्पादकले बजार गुमाउने र उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

त्यस्तै पेट्रोलियम पदार्थ, निर्माण सामग्री र औद्योगिक कच्चा पदार्थको ढुवानीमा ढिलाइ हुँदा व्यवसायको सञ्चालन लागत बढ्न सक्छ। वैकल्पिक सडक प्रयोग गर्दा दूरी र यात्रा समय बढ्ने भएकाले यातायात लागत पनि थपिन्छ। यसकारण अहिलेको सडक अवरोधलाई यातायात व्यवस्थापनको समस्या मात्र नभई आपूर्ति शृंखला (Supply Chain) मा देखिएको जोखिमका रूपमा हेर्नुपर्ने अवस्था छ।

सडक विभाग र सुरक्षा निकायहरू अवरुद्ध सडक खुलाउन परिचालित छन्। तर लगातार वर्षा भइरहेको अवस्थामा पहिरो हटाएर तत्काल सडक सञ्चालन गर्दा पुनः पहिरो खस्ने जोखिम पनि रहन्छ। त्यसैले सडक खुलाउने प्रयाससँगै जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रात्रिकालीन आवागमन रोक्ने, वैकल्पिक मार्ग पहिचान गर्ने र यात्रुलाई वास्तविक अवस्थाबारे समयमै सूचना दिने काम उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

अहिलेको अवस्थाले नेपालको सडक पूर्वाधारमा रहेको अर्को चुनौती पनि देखाएको छ। मुख्य राजमार्गमा निर्भरता धेरै छ, तर वैकल्पिक मार्गको क्षमता सीमित छ। वर्षायाममा एउटै प्रमुख सडक अवरुद्ध हुँदा त्यसको असर सयौँ किलोमिटर टाढासम्म पुग्न सक्ने भएकाले दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित, बहुवैकल्पिक र मौसम–प्रतिरोधी सडक सञ्जाल निर्माणमा थप ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।