दशैं, तिहार तथा छठ पर्वका सार्वजनिक बिदाका बेला हुन सक्ने साइबर ठगी र विद्युतीय वित्तीय अपराध नियन्त्रण गर्न नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन निर्देशन दिएको छ। केन्द्रीय बैंकले शंकास्पद कारोबार तत्काल पहिचान गर्न, आवश्यक परे रोक्का राख्न र अनुसन्धानका लागि सम्बन्धित विवरण समयमै उपलब्ध गराउन भनेको हो।

राष्ट्र बैंकको बैंक तथा वित्तीय संस्था नियमन विभागले मंगलबार जारी गरेको निर्देशनअनुसार चाडपर्वका बेला सार्वजनिक बिदा हुने अवधिमा विद्युतीय माध्यमबाट हुने आर्थिक ठगीका घटना बढ्न सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर यस्तो व्यवस्था गरिएको हो। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ठगीसम्बन्धी कारोबार विवरण समयमै उपलब्ध गराउन सक्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्नेछ।

निर्देशनअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले विद्युतीय वित्तीय ठगीका घटनासँग सम्बन्धित विवरण नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालयको cbpillar2@nepalpolice.gov.np इमेल ठेगानामा उपलब्ध गराउनुपर्नेछ। साथै, यस प्रयोजनका लागि तोकिएको जिम्मेवार व्यक्तिको नाम, पद र मोबाइल नम्बर पनि उपलब्ध गराउनुपर्नेछ।

केन्द्रीय बैंकले सार्वजनिक बिदाका दिनसमेत चौबीसै घण्टा सञ्चालन तथा अनुगमन हुने ड्युटी इमेल ठेगाना उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएको छ। यसबाट शंकास्पद कारोबारबारे सम्बन्धित निकायलाई तत्काल जानकारी दिन र आवश्यक समन्वय गर्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

शंकास्पद कारोबार तत्काल पहिचान र रोक्का गर्ने व्यवस्था

राष्ट्र बैंकका अनुसार सार्वजनिक बिदाको समयमा हुने शंकास्पद कारोबार तत्काल पहिचान गरी रोक्का राख्न तथा अनुसन्धान प्रक्रियालाई सहजीकरण गर्न यस्तो व्यवस्था गरिएको हो। यसले सम्भावित वित्तीय क्षति कम गर्न र ठगीसम्बन्धी अनुसन्धानलाई तीव्र बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

चाडपर्वका बेला बैंकिङ कारोबार, डिजिटल भुक्तानी र अनलाइन किनमेल बढ्न सक्ने भएकाले वित्तीय संस्थाहरूको निगरानी प्रणाली प्रभावकारी हुनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। डिजिटल कारोबारको सुविधा विस्तारसँगै नक्कली सन्देश, भ्रामक लिंक, ओटीपी तथा पासवर्ड माग्ने प्रयास र अन्य सामाजिक इन्जिनियरिङमा आधारित ठगीबाट ग्राहक प्रभावित हुन सक्ने जोखिम पनि रहन्छ।

दशैं–तिहारमा डिजिटल कारोबार गर्दा ठगीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई २४ घण्टे निगरानी र शंकास्पद कारोबारको तत्काल पहिचान तथा रोक्काको व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिएको छ।

राष्ट्र बैंकको निर्देशनले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको आन्तरिक निगरानीसँगै नेपाल प्रहरीसँगको समन्वयलाई जोड दिएको छ। शंकास्पद कारोबारको विवरण समयमै उपलब्ध भएमा सम्भावित ठगी नियन्त्रण, रकमको प्रवाह पहिचान र अनुसन्धानमा सहयोग पुग्न सक्छ।

ग्राहकले पनि अपनाउनुपर्छ सतर्कता

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निगरानी बढाउनुका साथै ग्राहक स्वयं पनि डिजिटल कारोबारमा सचेत रहन आवश्यक छ। अपरिचित व्यक्तिले पठाएका लिंक नखोल्ने, ओटीपी, पिन, पासवर्ड तथा मोबाइल बैंकिङको गोप्य विवरण कसैलाई नदिने र शंकास्पद कारोबार देखिएमा तत्काल सम्बन्धित बैंकलाई जानकारी दिने व्यवहारले ठगीको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ।

चाडपर्वको सार्वजनिक बिदामा बैंकका नियमित सेवा सीमित हुन सक्ने भएकाले ग्राहकले डिजिटल भुक्तानी गर्दा कारोबारको विवरण जाँच्ने र शंकास्पद गतिविधि देखिएमा बैंकको आधिकारिक सम्पर्क माध्यम प्रयोग गर्ने गर्नुपर्छ।

डिजिटल वित्तीय सेवाको विस्तारसँगै यसको सुरक्षा पनि बैंकिङ प्रणालीको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी बनेको छ। राष्ट्र बैंकको पछिल्लो निर्देशनले सार्वजनिक बिदाको अवधिमा सम्भावित ठगी नियन्त्रणका लागि निगरानी, सूचना आदानप्रदान र तत्काल प्रतिक्रियाको व्यवस्थालाई प्राथमिकता दिएको छ।