नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४० खर्ब ६५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने शोधनान्तर बचत १ खर्ब ८७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ कायम भएको छ। तर, यही अवधिमा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुगेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले बिहीबार सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनले बाह्य क्षेत्र बलियो देखिए पनि मूल्यवृद्धिको दबाब कायम रहेको देखाएको छ।

आजका प्रमुख आर्थिक समाचार:

१. दुई महिनामा ४ खर्ब ३६ अर्ब रेमिट्यान्स, २३.९ प्रतिशतले वृद्धि
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा विप्रेषण (रेमिट्यान्स) आप्रवाह २३.९ प्रतिशतले बढेर ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा रेमिट्यान्स आप्रवाह ३ खर्ब ५२ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ थियो।

अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आप्रवाह १३.५ प्रतिशतले बढेको छ। विदेशमा कार्यरत नेपालीबाट आउने रकमले विदेशी मुद्रा सञ्चिति र घरपरिवारको उपभोगलाई सहयोग गरे पनि उत्पादनशील क्षेत्रमा यसको उपयोग र स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने चुनौती कायम छ।

२. विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४० खर्ब ६५ अर्ब, १७.८ महिनाको आयात धान्न पर्याप्त
२०८३ असार मसान्तमा ३८ खर्ब ९७ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ रहेको कुल विदेशी मुद्रा सञ्चिति भदौ मसान्तमा ४० खर्ब ६५ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अमेरिकी डलरमा यस्तो सञ्चिति २६ अर्ब ४८ करोड डलर पुगेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

यो सञ्चिति १७.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त रहेको छ। आयात धान्ने क्षमताका दृष्टिले यो बलियो अवस्था भए पनि विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढ्नुमा रेमिट्यान्सको योगदान, आयातको गति र विदेशी मुद्रा खर्चको संरचनालाई पनि सँगै हेर्नुपर्छ।

३. शोधनान्तर बचत १ खर्ब ८७ अर्ब ६८ करोड
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा शोधनान्तर स्थिति १ खर्ब ८७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो बचत १ खर्ब ५३ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ थियो।

यसै अवधिमा चालु खाता १ खर्ब ६९ अर्ब ४ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ। रेमिट्यान्स र निर्यातमा भएको वृद्धिले बाह्य क्षेत्रको सन्तुलनमा सहयोग गरेको छ। यद्यपि, यस्तो बचतलाई दीर्घकालीन आर्थिक सुधारको संकेत मान्न उत्पादन, लगानी र व्यापार संरचनामा आएको परिवर्तनसमेत विश्लेषण गर्न आवश्यक छ।

४. निर्यात ६९.१ प्रतिशतले बढ्दा आयात ३१.६ प्रतिशतले वृद्धि
पहिलो दुई महिनामा नेपालको वस्तु निर्यात ६९.१ प्रतिशतले बढेर ७६ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यस अवधिमा वस्तु आयात ३१.६ प्रतिशतले बढेर ४ खर्ब १ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

आयात र निर्यातबीचको अन्तरका कारण व्यापार घाटा ३ खर्ब २४ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २६ प्रतिशत बढी हो। निर्यात वृद्धिदर उच्च भए पनि व्यापार घाटा बढिरहनुले नेपालको आयातमा निर्भर व्यापार संरचना अझै चुनौतीपूर्ण रहेको देखाउँछ।

५. मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत, खाद्यवस्तुको मूल्यवृद्धि उच्च
भदौ महिनामा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो मुद्रास्फीति १.८७ प्रतिशत थियो।

राष्ट्र बैंकका अनुसार खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ७.५४ प्रतिशत र गैरखाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ५.६९ प्रतिशत छ। खाद्यवस्तु, यातायात र दैनिक उपभोगका वस्तुको मूल्यवृद्धिले विशेषगरी निश्चित आम्दानी भएका परिवारको क्रयशक्तिमा दबाब पार्न सक्छ।

६. प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी २ अर्ब ९८ करोड
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (इक्विटी मात्र) २ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लगानी १ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ थियो।

वैदेशिक लगानीमा भएको वृद्धि सकारात्मक संकेत हो। तर, लगानीको वास्तविक प्रभाव मूल्यांकन गर्न स्वीकृत रकमभन्दा वास्तविक भित्रिएको लगानी, सञ्चालनमा आएका परियोजना, सिर्जित रोजगारी र उत्पादन क्षमतामा भएको विस्तारलाई प्राथमिकताका साथ हेर्नुपर्छ।

७. बिहीबार नेप्से सामान्य बढ्यो, कारोबार ४ अर्ब ८ करोड
बिहीबार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक ०.७४ अंकले बढेर २,६२२ विन्दुमा बन्द भएको छ। दिनभरमा ४ अर्ब ८ करोड ३६ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको बजार विवरणले देखाएको छ।

कारोबारका क्रममा विकास बैंक, वित्त, जलविद्युत् र लगानी उपसूचक बढेका छन् भने बैंकिङ, होटल तथा जीवन बीमालगायत केही समूह घटेका छन्। समग्र परिसूचकमा सामान्य वृद्धि भए पनि समूहगत उतारचढावले बजारमा एकरूपता नरहेको देखाउँछ।

८. विश्व बैंकसँग भूकम्प विपद् ऋणपत्रको सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने सम्झौता
नेपाल र विश्व बैंकले ठूलो भूकम्प आएमा तत्काल वित्तीय स्रोत जुटाउन सहयोग गर्ने विपद् ऋणपत्र (क्याटास्ट्रोफ बन्ड) विकास गर्ने सम्भाव्यता अध्ययनका लागि सहमति गरेका छन्।

विश्व बैंक समूहको ट्रेजरी, नेपाल सरकार र बजारका सहभागीले यस्तो वित्तीय साधनको सम्भावित संरचना र कार्यान्वयनको अध्ययन गर्नेछन्। यस्तो ऋणपत्र कार्यान्वयनमा आएमा ठूलो विपद्पछि राहत, पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक रकम छिटो जुटाउन सहयोग पुग्न सक्छ। तर, यो अहिले अध्ययनको चरणमा रहेको प्रस्ताव हो, जारी भइसकेको ऋणपत्र होइन।

आजको आर्थिक विश्लेषण: बाह्य क्षेत्र बलियो, मूल्यवृद्धि चुनौतीपूर्ण

नेपालको बाह्य क्षेत्रका सूचक सकारात्मक देखिएका छन्। रेमिट्यान्स आप्रवाहमा वृद्धि, विदेशी मुद्रा सञ्चितिको विस्तार र शोधनान्तर बचतले तत्कालीन बाह्य वित्तीय स्थिरतालाई बलियो बनाएका छन्। निर्यातमा भएको उच्च वृद्धिले पनि सकारात्मक संकेत दिएको छ।

तर, आयात निर्यातभन्दा धेरै रहेकाले व्यापार घाटा बढिरहेको छ। त्यस्तै, मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुग्नुले सर्वसाधारणको दैनिक खर्चमा दबाब बढेको संकेत गर्छ। रेमिट्यान्स र विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा आएको सुधारलाई दीर्घकालीन आर्थिक विकासमा रूपान्तरण गर्न उत्पादनशील लगानी, स्वदेशी रोजगारी, निर्यात विस्तार र निजी क्षेत्रको लगानी बढाउनु आवश्यक छ।

आगामी दिनमा अर्थतन्त्रको वास्तविक गति मापन गर्दा बाह्य क्षेत्रको स्थिरतासँगै मूल्यवृद्धि, निजी क्षेत्रको कर्जा प्रवाह, सरकारी पुँजीगत खर्च र उत्पादनमूलक गतिविधिको अवस्था महत्त्वपूर्ण हुनेछ।