भारतका अर्बपति मुकेश अम्बानी (Mukesh Ambani) को जियो प्लेटफर्म्स (Jio Platforms) ले प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) मार्फत ३ अर्ब २० करोड अमेरिकी डलरसम्म पुँजी जुटाउने तयारी गरेको छ । प्रस्तावित आईपीओबाट कम्पनीको मूल्यांकन १०८ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलरसम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ । यो भारतको अहिलेसम्मकै ठूलो आईपीओ हुनेछ ।

दूरसञ्चार, क्लाउड कम्प्युटिङ र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा सक्रिय जियो प्लेटफर्म्सले बुधबार दिएको जानकारीअनुसार आईपीओका लागि अक्टोबर २१ मा आवेदन खुला हुनेछ र अक्टोबर २३ मा बन्द हुनेछ । कम्पनीले प्रतिकित्ता १ हजार ६५ देखि १ हजार ११९ भारतीय रुपैयाँसम्मको मूल्य दायरा निर्धारण गरेको छ । संस्थागत लगानीकर्ताका लागि सेयर बाँडफाँटपूर्वको बोलकबोल प्रक्रिया (एंकर बिडिङ) अक्टोबर १९ मा हुनेछ ।

कम्पनीले आईपीओमा २७ करोड नयाँ सेयर जारी गर्नेछ । जियोमा फेसबुकको मूल कम्पनी मेटा (Meta) र गुगल (Google) लगायतका विदेशी लगानीकर्ताको लगानी छ ।

निःशुल्क सेवाबाट भारतको दूरसञ्चार बजारमा वर्चस्व
सन् २०१६ मा सेवा सुरु गरेको जियोले निःशुल्क भ्वाइस कल र डेटा सेवा उपलब्ध गराएर भारतको दूरसञ्चार बजारमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको थियो । सस्तो तथा निःशुल्क सेवाको विस्तारले लाखौँ भारतीयलाई युट्युब (YouTube) र फेसबुक (Facebook) जस्ता डिजिटल प्लेटफर्म प्रयोग गर्न सहज बनाएको थियो ।

जियोको प्रवेशले भारती एयरटेल (Bharti Airtel) र भोडाफोन आइडिया (Vodafone Idea) लगायतका प्रतिस्पर्धी कम्पनीमाथि तीव्र दबाब सिर्जना गरेको थियो । अहिले रिलायन्स जियो इन्फोकम (Reliance Jio Infocomm) भारतको सबैभन्दा ठूलो दूरसञ्चार सेवा प्रदायक बनेको छ । कम्पनीका ग्राहक ५३ करोड ३० लाख पुगेका छन् भने भारतको कुल डेटा ट्राफिकमा यसको हिस्सा ६० प्रतिशत छ ।

तर, विशाल प्रयोगकर्ता आधार र बजार हिस्सालाई आम्दानीमा रूपान्तरण गर्ने क्रममा कम्पनीले नियामकीय चुनौती पनि सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ । जियोले आईपीओका लागि अद्यावधिक गरेको विवरणपत्रमा भारतका डेटा संरक्षणसम्बन्धी कानुन र दूरसञ्चार नियमले डेटा-आधारित व्यावसायिक आम्दानी विस्तारमा सीमितता ल्याउन सक्ने जोखिम औँल्याएको छ ।

कम्पनीको व्यावसायिक रणनीति ठूलो प्रयोगकर्ता आधारलाई विज्ञापन तथा डिजिटल सेवाबाट आम्दानीको स्रोतमा रूपान्तरण गर्नेमा केन्द्रित छ । त्यसैले डेटा प्रयोगसम्बन्धी नियामकीय व्यवस्थाले भविष्यमा यसको आम्दानी विस्तारलाई प्रभावित गर्न सक्छ ।

पाँच वर्षमा मूल्यांकन ६५ अर्बबाट १०८ अर्ब डलर
जियो प्लेटफर्म्सले सन् २०२० मा १३ वटा अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताबाट २० अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलरभन्दा बढी रकम जुटाएको थियो । त्यसबेला कम्पनीले करिब ३३ प्रतिशत सेयर स्वामित्व लगानीकर्तालाई दिएको थियो । उक्त लगानीका आधारमा कम्पनीको मूल्यांकन ५७ अर्बदेखि ६५ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म गरिएको थियो ।

प्रस्तावित आईपीओमा कम्पनीको मूल्यांकन १०८ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलरसम्म पुग्ने अनुमानले जियोको व्यावसायिक विस्तार र भारतको डिजिटल अर्थतन्त्रमा यसको बढ्दो भूमिकालाई संकेत गर्छ । यद्यपि, आईपीओमा तय हुने अन्तिम मूल्य र सेयर बजारमा सूचीकृत भएपछि कायम हुने बजार पुँजीकरण फरक हुन सक्छन् ।

भारतको चौथो ठूलो कम्पनी बन्ने सम्भावना
१०८ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलरको मूल्यांकन कायम भएमा जियो प्लेटफर्म्स बजार पुँजीकरणका आधारमा भारतको चौथो ठूलो कम्पनी बन्नेछ । यसभन्दा अगाडि यसको मूल कम्पनी रिलायन्स इन्डस्ट्रिज (Reliance Industries), भारती एयरटेल र भारतको सबैभन्दा ठूलो निजी क्षेत्रको बैंक एचडीएफसी बैंक (HDFC Bank) रहनेछन् ।

आईपीओबाट प्राप्त रकममध्ये २७५ अर्ब भारतीय रुपैयाँ अर्थात् करिब २ अर्ब ८९ करोड अमेरिकी डलरसम्म जियोले आफ्नो दूरसञ्चार एकाइको ऋण चुक्ता गर्न वा निर्धारित समयभन्दा अगाडि भुक्तानी गर्न प्रयोग गर्ने योजना बनाएको छ । उक्त एकाइको सञ्चालन मुकेश अम्बानीका छोरा आकाश अम्बानी (Akash Ambani) ले गर्दै आएका छन् ।

बाँकी रकम पुँजीगत खर्चसहित कम्पनीका सामान्य व्यावसायिक प्रयोजनमा खर्च गरिनेछ ।

भारतमा ठूला आईपीओप्रति बढ्दो आकर्षण
जियोको आईपीओ तयारीले भारतको पुँजी बजारमा ठूला निष्कासनप्रति लगानीकर्ताको आकर्षणलाई थप उजागर गरेको छ । यसअघि सेप्टेम्बरमा भारतको नेसनल स्टक एक्सचेन्ज (National Stock Exchange of India) को सेयर निष्कासनबाट २ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलर जुटाइएको थियो ।

भारतमा यसअघि सबैभन्दा ठूलो सेयर निष्कासन सन् २०२४ मा हुन्डाई मोटर इन्डिया (Hyundai Motor India) ले गरेको थियो । कम्पनीले उक्त आईपीओबाट २ अर्ब ९० करोड अमेरिकी डलर जुटाएको थियो ।

जियोको प्रस्तावित निष्कासनले यो कीर्तिमान तोड्ने सम्भावना छ । यसले भारतको डिजिटल अर्थतन्त्रमा लगानीकर्ताको विश्वास, ठूला प्रविधि कम्पनीको मूल्यांकन र सार्वजनिक निष्कासनमार्फत पुँजी जुटाउने अवसरबारे थप चासो सिर्जना गर्नेछ ।