२०८३, मंसिर ४ गते

images

BNN Bulletin: आज नेपालको अर्थतन्त्रमा के के भयो?

बुधवार , मंसिर २, २०८३

नेपालको अर्थतन्त्रमा आज लगानी, सरकारी खर्च, ऊर्जा आपूर्ति र पुँजीबजारका परस्पर फरक संकेत देखिएका छन्। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामा १९ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी वैदेशिक लगानीको प्रतिबद्धता आएको छ। तर, विकास बजेट खर्च ७.५३ प्रतिशतमा सीमित छ। हिउँदमा विद्युत् अभाव हुन नदिन भारतबाट ३५० मेगावाटसम्म बिजुली आयात गर्ने अनुमति प्राप्त भएको छ। यता सेयर बजार लगातार तेस्रो दिन घटेको छ। पूर्वाधार निर्माण, वैकल्पिक लगानी कोषको नियमन र कर प्रशासन सुधारका विषय पनि आज चर्चामा रहे।

आजका प्रमुख १५ आर्थिक समाचार

१. चार महिनामा १९ अर्ब ५५ करोडको वैदेशिक लगानी प्रतिबद्धता
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो चार महिनामा नेपालमा १९ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी वैदेशिक लगानीको प्रतिबद्धता आएको छ। उद्योग विभागका अनुसार ४९७ परियोजनामार्फत उक्त लगानी प्रतिबद्धता प्राप्त भएको हो। तीमध्ये ४९१ वटा साना, दुईवटा मझौला र चारवटा ठूला परियोजना छन्।

क्षेत्रगत रूपमा पर्यटनमा सबैभन्दा धेरै ८ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ लगानी प्रतिबद्धता आएको छ। ऊर्जा क्षेत्रमा तीन परियोजनामार्फत ४ अर्ब ५ करोड र सेवा क्षेत्रमा ४४ परियोजनामार्फत ३ अर्ब ९५ करोड रुपैयाँ प्रतिबद्धता आएको छ। सूचना प्रविधिका २७२ परियोजनामा करिब ९८ करोड रुपैयाँ लगानी प्रस्ताव गरिएको छ। प्रस्तावित परियोजनाबाट ६ हजार २०१ जनाले रोजगारी पाउने अनुमान छ।

२. सरकारले चार महिनामा ७.५३ प्रतिशत मात्रै पुँजीगत खर्च गर्‍यो
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामा सरकारले वार्षिक बजेटको २३.३७ प्रतिशत खर्च गरेको छ। महालेखा नियन्त्रक कार्यालयका अनुसार कात्तिक मसान्तसम्म कुल खर्च ४ खर्ब ९६ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। तर, विकास निर्माणसँग प्रत्यक्ष जोडिएको पुँजीगत खर्च भने ३२ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँमा सीमित छ, जुन वार्षिक विनियोजनको ७.५३ प्रतिशत मात्रै हो।

यस अवधिमा चालु खर्च ३ खर्ब ४६ अर्ब ७५ करोड र वित्तीय व्यवस्थातर्फ १ खर्ब १७ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ। सरकारले ३ खर्ब ८४ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ कुल प्राप्ति गरेको छ, जुन वार्षिक लक्ष्यको २३.३९ प्रतिशत हो। राजस्व संकलन ३ खर्ब ७२ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। राजस्व र खर्चको प्रतिशत लगभग समान देखिए पनि पुँजीगत खर्चको कमजोर अवस्थाले आयोजना कार्यान्वयन र अर्थतन्त्रमा सरकारी खर्चको प्रभावकारी भूमिका अझै चुनौतीपूर्ण रहेको देखाउँछ।

३. हिउँदमा भारतबाट ३५० मेगावाट बिजुली आयात गर्न अनुमति
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले हिउँदको विद्युत् माग व्यवस्थापन गर्न भारतबाट ३५० मेगावाटसम्म बिजुली आयात गर्न अनुमति पाएको छ। भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणले नोभेम्बर १७ देखि सन् २०२७ जुलाई ३१ सम्म भारतीय ऊर्जा एक्सचेन्जमार्फत प्रतिदिन १७ घण्टासम्म बिजुली खरिद गर्न स्वीकृति दिएको हो।

बिहान ५ देखि ८ बजेसम्म र साँझ ५ देखि ९ बजेसम्म भने उक्त बजारबाट आयात गर्न पाइने छैन। स्वीकृत क्षमतामध्ये ३०० मेगावाट तीनवटा १३२ केभी प्रसारण लाइन र ५० मेगावाट अर्को प्रसारण लाइनमार्फत आयात गर्न सकिनेछ। यसै अवधिमा नेपालले तीन जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित ५६ मेगावाट बिजुली भारतमा बिक्री गर्न पनि अनुमति पाएको छ। बाढीबाट प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाका कारण ४३१ मेगावाट उत्पादन क्षमता प्रणालीबाट बाहिर रहेकाले आयात अनुमति हिउँदको आपूर्ति व्यवस्थापनका लागि महत्त्वपूर्ण छ।

४. नेप्से लगातार तेस्रो दिन घट्यो, कारोबार ४ अर्ब १५ करोड
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक बुधबार ११.०५ अंकले घटेर २ हजार ६२५.०५ विन्दुमा बन्द भएको छ। बजार लगातार तेस्रो कारोबार दिन घटेको हो। बुधबार १९९ कम्पनीको सेयर मूल्य घट्दा ७० कम्पनीको बढेको र १० कम्पनीको मूल्य स्थिर रहेको छ।

दिनभर ४१ हजार ६२७ कारोबारबाट १ करोड १ लाख ६२ हजार ६०५ कित्ता सेयर किनबेच हुँदा ४ अर्ब १५ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको छ। अघिल्लो दिनको ४ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँको कारोबारभन्दा यो कम हो। बैंकिङ र म्युचुअल फन्डबाहेक अधिकांश उपसमूह घटेका छन्। ट्रेडिङ उपसमूह सबैभन्दा धेरै २.४९ प्रतिशतले घटेको छ।

५. वैकल्पिक लगानी कोषसम्बन्धी नयाँ नियमको मस्यौदा सार्वजनिक
नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले वैकल्पिक लगानी कोषसम्बन्धी नयाँ नियमावलीको मस्यौदा सार्वजनिक गर्दै सात दिनभित्र सुझाव मागेको छ। प्रस्तावित वैकल्पिक लगानी कोष नियमावली, २०२६ ले निजी इक्विटी (Private Equity), भेन्चर क्यापिटल (Venture Capital), साना तथा मझौला उद्यम र सामाजिक प्रभावमा आधारित लगानीलाई नियमन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

मस्यौदामा बन्दमुखी कोषको न्यूनतम आकार १५ करोड रुपैयाँ, प्रवर्द्धकको न्यूनतम लगानी दुई प्रतिशत र कोषको अवधि पाँचदेखि १५ वर्षसम्म प्रस्ताव गरिएको छ। सामान्य लगानीकर्ताका लागि न्यूनतम लगानी ५० लाख रुपैयाँ तथा भेन्चर क्यापिटल, साना तथा मझौला उद्यम र सामाजिक प्रभावका कोषमा २५ लाख रुपैयाँ प्रस्ताव गरिएको छ। प्रस्तावित व्यवस्थाले परम्परागत बैंक ऋणमा निर्भर उद्यमलाई वैकल्पिक पुँजी जुटाउने बाटो खोल्न सक्छ।

६. राष्ट्र बैंकले सरकारलाई ४२ अर्ब रुपैयाँ दिने
नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा आर्जन गरेको आम्दानीबाट सरकारलाई ४२ अर्ब रुपैयाँ उपलब्ध गराउने भएको छ। राष्ट्र बैंकको वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार उक्त आर्थिक वर्षमा बैंकको खुद आम्दानी ८३ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो आम्दानी ८० अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ थियो।

राष्ट्र बैंकको खुद ब्याज आम्दानी ८.६३ प्रतिशतले बढेर ९४ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। विदेशी मुद्रा कारोबारबाट भने २ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ घाटा भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। केन्द्रीय बैंकले सरकारलाई उपलब्ध गराउने रकम विभिन्न कानुनी कोषमा विनियोजन गरेपछिको आम्दानीबाट वितरण गर्ने जनाएको छ।

७. नेपालको सार्वभौम क्रेडिट रेटिङ स्कोर ३.६६ पुग्यो
नेपालको सार्वभौम क्रेडिट रेटिङ (Sovereign Credit Rating) स्कोर गत वर्षको ३.४७ बाट बढेर ३.६६ पुगेको छ। अर्थ मन्त्रालयका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय रेटिङ संस्था फिचको सार्वभौम रेटिङ मोडेलमा नेपालको स्कोर ०.१९ अंकले सुधार भएको हो।

फिचको मूल्यांकन प्रणालीमा बीबी माइनस (BB-) स्तरको रेटिङका लागि कम्तीमा ३.५ स्कोर आवश्यक हुन्छ। गत वर्ष आवश्यक सीमाभन्दा कम स्कोर भए पनि गुणात्मक मूल्यांकनका आधारमा नेपालले बीबी माइनस रेटिङ पाएको थियो। यस वर्ष भने स्कोरकै आधारमा उक्त स्तर प्राप्त भएको मन्त्रालयले जनाएको छ। यसले नेपालको वित्तीय तथा आर्थिक अवस्थाबारे अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यांकनमा सुधार देखाए पनि लगानी, निजी क्षेत्रको कर्जा विस्तार र आर्थिक वृद्धिका चुनौती यथावत् छन्।

८. काठमाडौं–तराई द्रुतमार्गको महादेवटार सुरुङमा ब्रेकथ्रु
काठमाडौं–तराई/मधेश द्रुतमार्गअन्तर्गत मकवानपुरको महादेवटारमा निर्माणाधीन ३.४४५ किलोमिटर लामो सुरुङमार्गमा बुधबार ब्रेकथ्रु भएको छ। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले सुरुङको ब्रेकथ्रु कार्यक्रममा सहभागी भएर निर्माणको महत्त्वलाई राष्ट्रिय समृद्धिसँग जोड्दै समयमै आयोजना सम्पन्न गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

नेपाली सेनाको व्यवस्थापनमा निर्माण भइरहेको द्रुतमार्गको भौतिक प्रगति ५०.५४ प्रतिशत पुगेको छ। आयोजनाको संशोधित लागत २ खर्ब ११ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ रहेको छ भने वित्तीय प्रगति ५२ प्रतिशत पुगेको छ। निर्माणमा ढिलाइ गर्ने ठेकेदारका सम्झौता रद्द गर्ने चेतावनी भौतिक पूर्वाधारमन्त्री सुनील लम्सालले दिएका छन्। नौ वर्ष बितिसक्दा पनि आयोजना आधा मात्रै सम्पन्न भएकाले अब निर्माण गति र लागत नियन्त्रण मुख्य चुनौती हुनेछन्।

९. युरोप जाने नेपाली श्रमिकको व्यक्तिगत श्रम स्वीकृति २२ गुणा बढ्यो
युरोप जाने नेपाली श्रमिकले व्यक्तिगत रूपमा श्रम स्वीकृति लिने क्रम पाँच वर्षमा २२ गुणाले बढेको एक अध्ययनले देखाएको छ। जर्मन विकास सहयोग संस्था जीआईजेडको सहयोगमा सेन्टर फर द स्टडी अफ लेबर एन्ड मोबिलिटी (सेस्लाम) ले गरेको अध्ययनअनुसार वैदेशिक रोजगारको औपचारिक भर्ती प्रक्रियामा देखिएका अवरोधका कारण श्रमिक व्यक्तिगत माध्यम र अनौपचारिक एजेन्टतर्फ आकर्षित भएका छन्।

अध्ययनअनुसार व्यक्तिगत माध्यमबाट युरोप जाने श्रमिकले २ लाखदेखि १५ लाख रुपैयाँसम्म खर्च गर्ने गरेका छन्। यसरी जाने श्रमिक ठगी, नक्कली कागजात, ऋणको भार र श्रम शोषणको जोखिममा पर्ने गरेका छन्। युरोपमा नेपाली श्रमिकको माग बढ्दै गएको अवस्थामा सुरक्षित श्रम आप्रवासन, भर्ती प्रक्रियाको नियमन र कूटनीतिक सहयोग विस्तार गर्नुपर्ने अध्ययनको निष्कर्ष छ।

१०. काठमाडौं उपत्यकामा मासु निरीक्षणसम्बन्धी कानुन कार्यान्वयनमा
पशु वधशाला तथा मासु जाँच ऐन काठमाडौं उपत्यकाका काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरमा कार्यान्वयनमा आएको छ। मंसिर १ देखि लागू भएको व्यवस्थाअनुसार मासु बिक्री गर्नुअघि वधशाला र निरीक्षण प्रक्रियाबाट गुज्रिनुपर्नेछ। उपत्यकाका तीन वधशालाले निरीक्षण चिह्नसहितको मासु बिक्री सुरु गरेका छन्।

कानुनले अस्वस्थ पशु वध, असुरक्षित मासु बिक्री र अव्यवस्थित वध प्रक्रियालाई नियन्त्रण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। उपत्यकाबाहिरका स्थानीय तहमा भने आगामी माघ १ देखि व्यवस्था लागू हुने बताइएको छ। प्रभावकारी कार्यान्वयन भए उपभोक्ताको स्वास्थ्य सुरक्षा र मासु बजारको गुणस्तर सुधारमा सहयोग पुग्न सक्छ।

११. उखुको न्यूनतम मूल्य प्रतिक्विन्टल ६२८ रुपैयाँ प्रस्ताव
चालु सिजनका लागि उखुको न्यूनतम समर्थन मूल्य प्रतिक्विन्टल ६२८ रुपैयाँ प्रस्ताव गरिएको छ। कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको प्राविधिक प्रतिवेदनले गत सिजनको ६२० रुपैयाँ मूल्यमा सामान्य वृद्धि गरी नयाँ मूल्य प्रस्ताव गरेको हो। गत वर्ष किसानले प्रतिक्विन्टल ६२० रुपैयाँ मूल्यसँगै ७० रुपैयाँ सरकारी अनुदान पाएका थिए।

तर, किसान प्रतिनिधिले अनुदानसहित प्रतिक्विन्टल १ हजार २५ रुपैयाँ मूल्य हुनुपर्ने माग गरेका छन्। प्रस्तावित मूल्य अन्तिम निर्णय भने होइन। उखु किसान र सरकारबीच मूल्य निर्धारणबारे थप छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। उखुको मूल्य निर्धारणले चिनी उद्योगको लागत, किसानको आम्दानी र उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने चिनीको मूल्यमा प्रभाव पार्नेछ।

१२. तातोपानी नाका तत्काल खोल्न चीनसँग नेपालको आग्रह
परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले चीनसँगको तातोपानी नाका तत्काल पुनःसञ्चालन गर्न आग्रह गरेका छन्। बुधबार चिनियाँ जनमैत्री संघका अध्यक्ष याङ वानमिङसँगको भेटमा उनले बाढीका कारण रसुवागढी नाका बन्द रहेको र उच्च हिमाली नाकामा जाडोका कारण आवागमन कठिन हुने भएकाले तातोपानी नाकाको महत्त्व बढेको बताएका हुन्।

काठमाडौंसँगको व्यापारिक दूरीका हिसाबले तातोपानी नाका महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। नाका बन्द हुँदा चीनबाट हुने आयात, ढुवानी र व्यापारिक आपूर्तिमा असर पर्न सक्छ। चिनियाँ पक्षले यस विषयमा समन्वय गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। नाका सञ्चालनको मिति भने सार्वजनिक भएको छैन।

१३. ६ करोड डलरको कार्बन वित्तबाट इँटा उद्योग आधुनिकीकरण गर्ने योजना
नेपालको परम्परागत इँटा उद्योगलाई वातावरणमैत्री प्रविधिमा रूपान्तरण गर्न हुलास इको ब्रिक्स र जलवायु प्रविधि कम्पनी इनोसीएसआरबीच सहकार्य भएको छ। दुई कम्पनीले ६ करोड अमेरिकी डलर अर्थात् करिब ९ अर्ब रुपैयाँ बराबरको कार्बन वित्त जुटाएर आगामी तीन वर्षमा देशभर ३०० वटा स्वच्छ प्रविधिमा आधारित इँटा उत्पादन केन्द्र स्थापना गर्ने योजना अघि सारेका छन्।

योजनाअनुसार उद्योग सञ्चालकलाई करिब २ लाख डलर बराबरको उपकरण अग्रिम भुक्तानीबिना उपलब्ध गराइनेछ। अन्तर्राष्ट्रिय कार्बन क्रेडिट खरिदकर्ता र जलवायु कोषबाट वित्त जुटाउने प्रस्ताव छ। सफल कार्यान्वयन भए इँटा उद्योगको प्रदूषण घटाउने, उत्पादन प्रविधि सुधार गर्ने र स्थानीय उद्यमीलाई विस्थापित नगरी आधुनिकीकरण गर्ने अवसर बन्न सक्छ।

१४. नागरिक सुपर ५० म्युचुअल फन्डको १ अर्बको इकाइ बिक्री खुला
सिटिजन्स क्यापिटलले १ अर्ब रुपैयाँ बराबरको नागरिक सुपर ५० म्युचुअल फन्डको इकाइ बिक्री बुधबारदेखि खुला गरेको छ। १० वर्षे बन्दमुखी योजनाअन्तर्गत प्रतिइकाइ १० रुपैयाँका दरले १० करोड इकाइ निष्कासन गरिएको हो। कुल निष्कासनमध्ये १ करोड ५० लाख इकाइ कोष प्रवर्द्धक सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनलका लागि छुट्याइएको छ भने बाँकी ८ करोड ५० लाख इकाइ सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको छ।

इकाइमा न्यूनतम १०० र अधिकतम १ करोड इकाइसम्म आवेदन दिन सकिनेछ। आवेदन मंसिर ७ अर्थात् नोभेम्बर २३ सम्म दिन सकिनेछ। मागअनुसार म्याद थपिएमा डिसेम्बर २ सम्म आवेदन खुला रहनेछ।

१५. सुन प्रतितोला ६ हजार ३०० रुपैयाँले घट्यो, डलरको बिक्रीदर १४९.८६
नेपाली बजारमा बुधबार सुनको मूल्य प्रतितोला ६ हजार ३०० रुपैयाँले घटेर २ लाख ६० हजार ९०० रुपैयाँ कायम भएको छ। चाँदीको मूल्य पनि प्रतितोला ११० रुपैयाँले घटेर ३ हजार ३८० रुपैयाँमा झरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी डलर बलियो हुनु र ब्याजदर बढ्ने अपेक्षाले सुनचाँदीको मूल्यमा दबाब परेको बताइएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बुधबारका लागि अमेरिकी डलरको खरिददर १४९ रुपैयाँ २६ पैसा र बिक्रीदर १४९ रुपैयाँ ८६ पैसा तोकेको छ। भारतीय रुपैयाँ १०० को खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा कायम छ। युरोको बिक्रीदर १६४ रुपैयाँ ७८ पैसा र पाउन्ड स्टर्लिङको १९७ रुपैयाँ ६९ पैसा छ।

आजको आर्थिक तस्बिर:
आजका तथ्यांकले नेपालको अर्थतन्त्रमा लगानीको प्रतिबद्धता र त्यसलाई वास्तविक उत्पादनमा रूपान्तरण गर्ने क्षमताबीचको अन्तर देखाएका छन्। वैदेशिक लगानीको प्रस्ताव बढ्नु सकारात्मक भए पनि सरकारी पुँजीगत खर्च ७.५३ प्रतिशतमा सीमित रहनु चिन्ताजनक छ। ऊर्जा क्षेत्रमा भारतबाट आयात अनुमति पाउनु तत्कालीन आपूर्ति व्यवस्थापनका लागि राहत हो, तर दीर्घकालीन समाधानका लागि बाढीबाट प्रभावित आयोजना पुनःनिर्माण र प्रसारण पूर्वाधार विस्तार आवश्यक छ।

सेयर बजारको लगातार गिरावट, वैकल्पिक लगानी कोषसम्बन्धी नयाँ नियमनको तयारी र श्रमिकको सुरक्षित वैदेशिक रोजगारीका चुनौती पनि अर्थतन्त्रका महत्त्वपूर्ण विषय हुन्। लगानी प्रतिबद्धता, पूर्वाधार निर्माण र नीतिगत सुधारलाई वास्तविक उत्पादन, रोजगारी र आम्दानीमा बदल्न सक्नु नै नेपालको आर्थिक प्रगतिको निर्णायक आधार हुनेछ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस

write your comment
Anonymous
0/1000
Your information is secure and private
0

No Comments Yet

Be the first to comment!

images