विश्वकै सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र अमेरिका अहिले श्रम बजारको नयाँ चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। एकातिर बेरोजगारी भत्ताका लागि नयाँ आवेदन ऐतिहासिक रूपमा न्यून छन् भने अर्कोतिर नयाँ रोजगारी सिर्जनाको गति लगातार सुस्त बन्दै गएको छ। अर्थात् कम्पनीहरूले ठूलो संख्यामा कर्मचारी हटाइरहेका छैनन्, तर नयाँ कर्मचारी पनि अपेक्षाअनुसार भर्ना गरिरहेका छैनन्। अर्थशास्त्रीहरू यसलाई अमेरिकी श्रम बजारको नयाँ अवस्था मान्छन्, जसले आगामी दिनमा आर्थिक वृद्धिमै असर पार्न सक्ने संकेत दिएको छ।

अमेरिकी श्रम विभागका अनुसार अगस्ट १ मा समाप्त भएको सातामा बेरोजगारी भत्ताका लागि १ लाख ९९ हजार नयाँ आवेदन परेका छन्। यो अघिल्लो साताको तुलनामा सामान्य वृद्धि भए पनि लगातार तेस्रो सातासम्म आवेदन संख्या दुई लाखभन्दा कम रहनु सन् १९६९ यताकै दुर्लभ अवस्था हो। यसले ठूलो मात्रामा कर्मचारी कटौती नभएको देखाउँछ। तर श्रम बजारको वास्तविक तस्वीर बुझ्न यो तथ्याङ्क मात्र पर्याप्त छैन।

नयाँ रोजगारी किन सुस्त हुँदैछ ?

चिन्ताको विषय बेरोजगारी भत्ता होइन, नयाँ रोजगारी सिर्जना हो। अमेरिकी सरकारले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो विवरणअनुसार जुन महिनामा केवल ५७ हजार नयाँ रोजगारी थपिएको थियो। यो पछिल्ला केही वर्षकै कमजोर प्रदर्शनमध्ये एक हो।

कोभिड–१९ महामारीपछि सन् २०२१ र २०२२ मा अमेरिकी अर्थतन्त्र तीव्र रूपमा विस्तार हुँदा हरेक महिना औसत दुई लाखदेखि पाँच लाखभन्दा बढी नयाँ रोजगारी सिर्जना हुने गरेको थियो। त्यसबेला उद्योग, सेवा, पर्यटन र प्रविधि क्षेत्रले आक्रामक रूपमा कर्मचारी भर्ना गरेका थिए। तर पछिल्ला दुई वर्षदेखि त्यो गति लगातार घट्दै गएको छ। अहिले धेरै कम्पनीले विस्तारभन्दा लागत नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्।

उच्च ब्याजदरको प्रत्यक्ष असर

रोजगारी सिर्जना सुस्त हुनुको प्रमुख कारण उच्च ब्याजदर हो। मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (फेडरल रिजर्भ) ले लामो समयदेखि ब्याजदर उच्च राखेको छ। ब्याजदर बढेपछि व्यवसायका लागि ऋण महँगो हुन्छ, नयाँ लगानी घट्छ र उद्योग–व्यवसायले विस्तार योजना स्थगित गर्छन्। यसको प्रत्यक्ष असर नयाँ कर्मचारी भर्नामा पर्छ।

फेडले प्राथमिकता दिने व्यक्तिगत उपभोग खर्च (पीसीई) मुद्रास्फीति सूचक अझै २ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि रहेकाले ब्याजदर तत्काल घट्ने सम्भावना पनि कमजोर देखिएको छ। त्यसैले व्यवसायीहरू अझै 'पर्ख र हेर' को अवस्थामा छन्।

खर्च कटौती र एआईको प्रभाव

अमेरिकी श्रम बजारमा अर्को परिवर्तन कम्पनीहरूको खर्च कटौती र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को बढ्दो प्रयोग हो। प्रविधि, खुद्रा व्यापार, ढुवानी र सञ्चार क्षेत्रका धेरै कम्पनीहरूले स्वचालनलाई प्राथमिकता दिएका छन्। दोहोरिने प्रकृतिका धेरै काम अहिले एआई र डिजिटल प्रणालीबाट हुन थालेपछि नयाँ कर्मचारीको माग केही क्षेत्रमा घटेको छ।

यसैबीच अमेजन, माइक्रोसफ्ट, युपीएस, डिज्नी, स्टारबक्स, वालमार्ट र भेरिजोनजस्ता ठूला कम्पनीहरूले पछिल्लो समय कर्मचारी संख्या घटाउने वा नयाँ भर्ना सीमित गर्ने नीति अपनाएका छन्। यसले श्रम बजारमा अनिश्चितता थपेको छ।

बेरोजगारी दर किन घट्यो ?

अमेरिकाको बेरोजगारी दर ४.३ प्रतिशतबाट घटेर ४.२ प्रतिशतमा झरेको छ। पहिलो दृष्टिमा यो सकारात्मक देखिए पनि अर्थशास्त्रीहरू यसलाई सावधानीपूर्वक हेर्नुपर्ने बताउँछन्। कारण, केही बेरोजगार व्यक्तिले काम खोज्न छाडेका कारण उनीहरू श्रमशक्तिको गणनाबाट बाहिरिएका छन्। त्यसैले बेरोजगारी दर घट्नु मात्रै रोजगारी बजार बलियो भएको प्रमाण मान्न सकिँदैन।

विश्व अर्थतन्त्रका लागि किन महत्वपूर्ण ?

अमेरिकाको श्रम बजारमा आएको परिवर्तनले त्यहाँ मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्रलाई पनि असर पार्न सक्छ। रोजगारी सिर्जना कमजोर हुँदा उपभोग घट्ने सम्भावना हुन्छ। अमेरिकी उपभोग कमजोर भए विश्व व्यापार, उत्पादन र लगानीमा असर पर्न सक्छ। निर्यातमुखी अर्थतन्त्र भएका मुलुकहरू प्रत्यक्ष प्रभावित हुन सक्छन् भने नेपालजस्ता आयातमुखी र विप्रेषणमा निर्भर देशले पनि अप्रत्यक्ष प्रभाव महसुस गर्न सक्छन्। अमेरिकी आर्थिक गतिविधि सुस्त हुँदा विश्व वित्तीय बजार, विदेशी लगानीको प्रवाह र डलरको गतिमा समेत परिवर्तन आउन सक्छ।

अब के हुन्छ ?

अहिले अमेरिकी श्रम बजार ठूलो मात्रामा कर्मचारी कटौतीभन्दा पनि नयाँ रोजगारी अभावको चुनौतीबाट गुज्रिरहेको छ। यदि आगामी महिनाहरूमा नयाँ रोजगारी सिर्जना उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सकेन र ब्याजदर उच्च नै रह्यो भने आर्थिक वृद्धिदरमा थप दबाब पर्न सक्छ।

अब लगानीकर्ता, व्यवसायी र नीति निर्माताको ध्यान आगामी मासिक रोजगारी प्रतिवेदन र फेडरल रिजर्भको ब्याजदरसम्बन्धी निर्णयमा केन्द्रित छ। यी दुई सूचकले अमेरिकी अर्थतन्त्रको आगामी दिशा मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्रको गति पनि निर्धारण गर्नेछन्। अमेरिकामा बेरोजगारीको संकट अझै गहिरिएको छैन, तर नयाँ रोजगारी सिर्जनाको सुस्त गतिले भविष्यका लागि चुनौतीको संकेत भने अवश्य दिएको छ।