नेपालको अर्थतन्त्रका आजका प्रमुख गतिविधिलाई समाचार, तथ्याङ्क र त्यसको आर्थिक प्रभावसहित प्रस्तुत गर्ने बीएनएन बुलेटिनमा आज बैंकिङ प्रणालीको तरलता व्यवस्थापन, वित्तीय नीतिमा भएका परिवर्तन, दसैँअघिको बजार गतिविधि, व्यापार तथा आपूर्ति व्यवस्था र निजी क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।

शुक्रबार, असोज २३ गतेका समाचार र आधिकारिक सूचनाका आधारमा तयार गरिएको यो संस्करणमा आजका प्रमुख आर्थिक समाचार:

१. बैंकिङ प्रणालीबाट ७० अर्ब रुपैयाँ तरलता खिच्ने राष्ट्र बैंकको तयारी
नेपाल राष्ट्र बैंकले असोज २३ गते दुई महिनाका लागि ७० अर्ब रुपैयाँको निक्षेप सङ्कलन उपकरणमार्फत बोलकबोल गर्ने सूचना सार्वजनिक गरेको छ। यो बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलता व्यवस्थापन गर्ने केन्द्रीय बैंकको मौद्रिक उपकरण हो। 

बैंकिङ प्रणालीमा तरलता व्यवस्थापन भइरहनुले वित्तीय प्रणालीमा उपलब्ध रकम र निजी क्षेत्रमा कर्जाको मागबीचको सम्बन्धलाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ। तरलता खिच्ने सूचना मात्रका आधारमा कर्जाको माग वा समग्र अर्थतन्त्रको अवस्था निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन।

२. नेप्से १७.१५ अंकले बढ्यो, सबै समूहगत सूचकमा सुधार
शुक्रबारको कारोबारमा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक १७.१५ अंकले बढेर २ हजार ५९१ विन्दुमा पुगेको छ। अनलाइनखबरका अनुसार बजारका सबै समूहगत सूचकमा वृद्धि देखिएको छ र बैंकिङ समूहमा लगानीकर्ताको आकर्षण रहेको छ। 

दसैँअघि बजारमा देखिएको यो सुधारले लगानीकर्ताको मनोबलमा केही सकारात्मक सङ्केत दिएको छ। यद्यपि एक दिनको वृद्धिले बजारको दीर्घकालीन दिशा तय गर्दैन। कारोबार रकम, कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था र आगामी दिनको बजार व्यवहारले सुधारको दिगोपन देखाउनेछ।

३. दसैँका लागि सार्वजनिक यातायातको अग्रिम टिकट बुकिङ खुल्यो
दसैँमा घर जाने यात्रुलाई लक्षित गर्दै शुक्रबार, असोज २३ देखि सार्वजनिक यातायातको अग्रिम टिकट बुकिङ खुला गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। सरकारले तोकेकोभन्दा बढी भाडा लिने सवारीसाधनमाथि कारबाही गरिने विषयमा पनि यातायात क्षेत्रका सरोकारवालाले जोड दिएका छन्। 

चाडपर्वको समयमा यात्रुको चाप बढ्दा टिकटको उपलब्धता, भाडादर र सेवाको गुणस्तर महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। अग्रिम बुकिङ खुल्नु यात्रुका लागि सहजता हो, तर यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि अनुगमन र गुनासो सम्बोधन पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

४. अमेरिकी डलरको बिक्रीदर १५५ रुपैयाँ १६ पैसा
नेपाल राष्ट्र बैंकले शुक्रबारका लागि अमेरिकी डलर एकको खरिददर १५४ रुपैयाँ ५६ पैसा र बिक्रीदर १५५ रुपैयाँ १६ पैसा निर्धारण गरेको छ। 

डलरको विनिमयदरले आयात लागत, वैदेशिक ऋणको साँवा–ब्याज भुक्तानी र विदेशमा अध्ययन तथा उपचार गर्ने नेपालीको खर्चमा प्रभाव पार्छ। अर्कोतर्फ, डलरमा आम्दानी गर्ने निर्यातकर्ता तथा विप्रेषण प्राप्त गर्ने परिवारले विनिमयदरबाट फरक लाभ लिन सक्छन्।

५. चाडपर्वमा अत्यावश्यक सेवा नियमित सञ्चालन गर्न सरकारको निर्देशन
दसैँको समयमा सर्वसाधारणलाई आवश्यक पर्ने सेवा नियमित राख्न सरकारले सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिएको छ। सार्वजनिक सेवा निरन्तर सञ्चालन हुनु यातायात, आपूर्ति, बजार र दैनिक आर्थिक गतिविधिका लागि महत्त्वपूर्ण छ। 

चाडपर्वको समयमा सरकारी सेवा प्रभावित भएमा सर्वसाधारणसँगै व्यवसायको सञ्चालन लागत पनि बढ्न सक्छ। त्यसैले अत्यावश्यक सेवा नियमित राख्ने निर्णयको वास्तविक प्रभाव कार्यान्वयनमा निर्भर हुनेछ।

६. श्रमिकलाई चाडपर्व खर्च उपलब्ध गराउन श्रम विभागको निर्देशन
श्रम विभागले श्रमिकलाई कानुनअनुसार उपलब्ध गराउनुपर्ने चाडपर्व खर्च प्रदान गर्न निर्देशन दिएको समाचार सार्वजनिक भएको छ। 

चाडपर्व खर्च श्रमिकका लागि अतिरिक्त आम्दानी र उपभोग खर्च व्यवस्थापनको स्रोत हो। यसले दसैँको समयमा बजारको मागलाई पनि सहयोग गर्न सक्छ। तर रोजगारदाताका लागि भने समयमै दायित्व पूरा गर्नुपर्ने विषय हो, विशेषगरी नगद प्रवाहमा दबाब भएका साना तथा मझौला व्यवसायका लागि।

७. पर्यटन बोर्डको १ अर्ब ७० करोडको बजेट, खर्च क्षमतामाथि प्रश्न
नेपाल पर्यटन बोर्डले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि १ अर्ब ७० करोड रुपैयाँको बजेट ल्याएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा १ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बजेट रहेकामा ८९ करोड ४७ लाख रुपैयाँ मात्र खर्च भएको थियो, जुन विनियोजित बजेटको करिब ५६ प्रतिशत हो। 

बजेटको आकार बढाउनु मात्र पर्यटन प्रवर्द्धनको पर्याप्त आधार होइन। पर्यटक आकर्षित गर्ने कार्यक्रम, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालको प्रचार र पर्यटन पूर्वाधारमा खर्च हुन नसके बजेटको वास्तविक प्रभाव सीमित रहन्छ। यस वर्ष बोर्डले विनियोजनलाई नतिजामा रूपान्तरण गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने मुख्य प्रश्न हो।

८. आर्थिक पुनरुत्थानका लागि सरकार र निजी क्षेत्रबीच सहकार्यमा जोड
निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूले राष्ट्रपतिसँगको भेटमा आर्थिक पुनरुत्थानका लागि सरकार र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य आवश्यक रहेको विषय उठाएका छन्। निजी लगानी विस्तार, उद्योगको क्षमता उपयोग र रोजगारी सिर्जनाका लागि नीतिगत स्थिरता तथा व्यवसायमैत्री वातावरण महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। तर सहकार्यको प्रतिबद्धता व्यवहारमा देखिन लगानीसम्बन्धी अवरोध हटाउने, नीतिगत निर्णय समयमै गर्ने र निजी क्षेत्रको विश्वास बढाउने ठोस कदम आवश्यक हुन्छ।

९. नबिल बैंकको १५.८० प्रतिशत लाभांश पारित
नबिल बैंकको साधारणसभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट ५ प्रतिशत बोनस सेयर र १०.८० प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल १५.८० प्रतिशत लाभांश पारित गरेको छ। बोनस सेयर वितरणपछि बैंकको चुक्ता पुँजी ३३ अर्ब ४० करोड रुपैयाँभन्दा बढी पुग्ने बैंकले जनाएको छ। 

बैंकले गत आर्थिक वर्षमा ७ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ खुद मुनाफा आर्जन गरेको जनाएको छ। लाभांशले सेयरधनीलाई प्रतिफल दिन्छ भने बोनस सेयरले बैंकको पुँजी बढाउँछ। यद्यपि लाभांशको प्रतिशत मात्रले बैंकको समग्र वित्तीय स्वास्थ्य मापन गर्दैन; खराब कर्जा, पुँजी पर्याप्तता र भविष्यको नाफा क्षमतालाई पनि हेर्नुपर्छ।

१०. विद्युत् महसुल अनलाइन तिर्ने सुविधा भए पनि काउन्टरमै निर्भरता
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले अनलाइन महसुल भुक्तानीको सुविधा उपलब्ध गराए पनि करिब ७३ प्रतिशत ग्राहकले अझै भौतिक काउन्टरबाट महसुल तिर्ने गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। काउन्टर सञ्चालनमा वार्षिक ५९ करोड ७९ लाख रुपैयाँ खर्च हुने गरेको जनाइएको छ। 

यो तथ्याङ्कले डिजिटल सेवा उपलब्ध गराउनु र नागरिकले त्यसलाई व्यवहारमा अपनाउनु फरक विषय भएको देखाउँछ। अनलाइन भुक्तानीको प्रयोग बढाउन पहुँच, डिजिटल साक्षरता र सहज सेवा आवश्यक छन्। त्यसो हुन सके सेवा प्रवाहको लागत घटाउन र उपभोक्ताको समय बचाउन मद्दत पुग्न सक्छ।

बिजनेश न्यूज नेपालको विश्लेषणमा आजको अर्थतन्त्र
आजका समाचारले नेपालको अर्थतन्त्रका तीनवटा महत्त्वपूर्ण पक्ष देखाउँछन्। पहिलो, बैंकिङ प्रणालीमा तरलता व्यवस्थापन र वास्तविक अर्थतन्त्रमा लगानी विस्तार एउटै कुरा होइनन्। राष्ट्र बैंकले तरलता खिच्नु वित्तीय प्रणालीको व्यवस्थापन हो। त्यसले उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जाको माग स्वतः बढाउँदैन।

दोस्रो, सेयर बजारको एकदिने सुधार र अर्थतन्त्रको दिगो सुधारलाई अलग राख्नुपर्छ। बजारको वृद्धिलाई सकारात्मक सङ्केतका रूपमा लिन सकिए पनि त्यसलाई लगानी, उत्पादन, रोजगारी र कम्पनीहरूको नाफासँग जोडेर हेर्न आवश्यक छ।

तेस्रो, चाडपर्वको आर्थिक गतिविधिलाई उपभोगसँगै सेवा र व्यवस्थापनको दृष्टिले पनि हेर्नुपर्छ। यातायात, पर्यटन र बजारमा हुने कारोबारले आर्थिक गतिविधि बढाउन सक्छ। तर उपभोक्ताले कति खर्च गर्छन्, व्यवसायले कति बिक्री गर्छन् र त्यसबाट कति उत्पादन तथा रोजगारी सिर्जना हुन्छ भन्ने विषय अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

नेपालसँग उपलब्ध वित्तीय स्रोतलाई उत्पादन, लगानी र रोजगारीमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता नै अर्थतन्त्रको प्रमुख चुनौती हो। त्यसैले आजका समाचारको वास्तविक अर्थ केवल कारोबार, बजेट वा नीतिगत घोषणामा होइन, तिनले आर्थिक गतिविधिमा पार्ने प्रभावमा खोजिनुपर्छ।