चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै नेपालको बाह्य आर्थिक क्षेत्रका प्रमुख सूचकमा सुधार देखिएको छ। रेमिट्यान्स, विदेशी विनिमय सञ्चिति, शोधनान्तर बचत, निर्यात, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) र निजी क्षेत्रतर्फको कर्जा प्रवाह बढेसँगै अर्थतन्त्रले सकारात्मक लय समात्न थालेको देखिएको हो।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनाको तथ्यांकअनुसार अर्थतन्त्रका अधिकांश बाह्य सूचक सकारात्मक देखिएका छन्। यद्यपि वित्तीय प्रणालीमा पर्याप्त तरलता र ब्याजदर न्यून रहेको अवस्थामा पनि कर्जाको माग अपेक्षित रूपमा बढ्न सकेको छैन। यसले बाह्य क्षेत्र बलियो बन्दै गए पनि आन्तरिक आर्थिक गतिविधिमा सुधारको गति अझै कमजोर रहेको संकेत गर्छ।

साउनमै २ खर्ब १५ अर्ब रेमिट्यान्स

साउनमा नेपालमा २ खर्ब १५ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा १ खर्ब ७७ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएकोमा यस वर्ष २१.२ प्रतिशतले वृद्धि भएको हो।

रेमिट्यान्समा भएको उल्लेख्य वृद्धिले विदेशी मुद्रा सञ्चिति र बाह्य क्षेत्रको स्थायित्वमा थप बल पुगेको छ।

विदेशी मुद्रा सञ्चिति ३९ खर्ब नाघ्यो

साउन मसान्तसम्म नेपालको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति ३९ खर्ब ४६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। गत असार मसान्तमा यस्तो सञ्चिति ३८ खर्ब ९७ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ थियो।

साउनको आयातलाई आधार मान्दा बैंकिङ प्रणालीसँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चितिले २१.८ महिनाको वस्तु आयात र १८.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त हुने देखिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

यसले नेपालको बाह्य क्षेत्र अहिले तुलनात्मक रूपमा बलियो अवस्थामा रहेको देखाउँछ।

शोधनान्तर ९० अर्ब बचतमा

रेमिट्यान्स र वैदेशिक लगानीमा सुधार आएसँगै साउनमा शोधनान्तर स्थिति ९० अर्ब रुपैयाँ बचतमा रहेको छ। त्यस्तै चालु खाता पनि ९४ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बचतमा छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा चालु खाता ७८ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ बचतमा थियो।

यस अवधिमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीअन्तर्गतको इक्विटी लगानी मात्रै १ अर्ब १ करोड रुपैयाँ भित्रिएको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लगानी ६९ करोड रुपैयाँ थियो।

निर्यात ६२ प्रतिशतले बढ्यो

साउनमा नेपालको निर्यातमा पनि उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार पहिलो महिनामा निर्यात ६१.७ प्रतिशतले बढेर ३८ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

रेमिट्यान्स, निर्यात र वैदेशिक लगानीमा देखिएको सुधारले बाह्य क्षेत्रबाट अर्थतन्त्रमा सकारात्मक आधार तयार भएको देखिन्छ।

कर्जा मागमा भने अपेक्षित सुधार छैन

बाह्य क्षेत्रका अधिकांश सूचक सकारात्मक भए पनि आन्तरिक आर्थिक गतिविधिमा त्यसको प्रभाव अपेक्षाकृत कमजोर देखिएको छ।

साउनमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निजी क्षेत्रतर्फ २३ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका छन्। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा निजी क्षेत्रतर्फको कर्जा २ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँले घटेको थियो।

गत वर्षको तुलनामा कर्जा प्रवाहमा सुधार आए पनि वित्तीय प्रणालीमा पर्याप्त तरलता र ब्याजदर न्यून रहेको अवस्थामा कर्जाको माग अझै अपेक्षित रूपमा बढ्न सकेको छैन। यसले लगानी तथा व्यवसाय विस्तारका लागि निजी क्षेत्रको माग अझै कमजोर रहेको संकेत गर्छ।

ब्याजदर घट्दै, आधार दर ५ प्रतिशतभन्दा तल

कर्जा माग कमजोर रहँदा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको आधार ब्याजदर पनि घटेको छ। साउन मसान्तमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ४.७२ प्रतिशतमा झरेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यस्तो आधार दर ५.७८ प्रतिशत थियो।

त्यस्तै विकास बैंकको औसत आधार दर ६.१४ प्रतिशत र वित्त कम्पनीको ६.९५ प्रतिशत रहेको छ। गत वर्ष साउनमा यी दर क्रमशः ७.२८ प्रतिशत र ८.८७ प्रतिशत थिए।

तर ब्याजदर घटे पनि कर्जाको मागमा अपेक्षित वृद्धि नहुनुले अर्थतन्त्रमा लगानीको आत्मविश्वास र व्यवसाय विस्तारको गति अझै पूर्ण रूपमा फर्किन नसकेको देखाउँछ।

सुधारसँगै महँगीको दबाब

अर्थतन्त्रका बाह्य सूचकमा सुधार देखिए पनि उपभोक्तामाथि मूल्यवृद्धिको दबाब भने बढेको छ। साउनमा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ५.९६ प्रतिशत पुगेको छ। गत वर्षको साउनमा यस्तो मुद्रास्फीति १.६८ प्रतिशत मात्रै थियो।

विशेषगरी खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मुद्रास्फीति ६.७७ प्रतिशत रहेको छ। घिउ तथा तेलको मूल्य १५.६२ प्रतिशत, फलफूल १५.३९ प्रतिशत, माछा तथा मासु ८.६५ प्रतिशत, तरकारी ६.९० प्रतिशत र मरमसलाको मूल्य ४.८० प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

गैरखाद्य तथा सेवा समूहको मुद्रास्फीति ५.५२ प्रतिशत रहेको छ। यसमध्ये यातायातको मूल्य १३.१७ प्रतिशतले बढेको छ।

अर्थतन्त्रको तस्वीर : बाह्य क्षेत्र बलियो, आन्तरिक माग अझै कमजोर

साउनको तथ्यांकले नेपालको अर्थतन्त्रमा दुई फरक तस्वीर देखाएको छ। एकातर्फ रेमिट्यान्स, विदेशी मुद्रा सञ्चिति, शोधनान्तर, चालु खाता, निर्यात र वैदेशिक लगानीमा सुधार आएको छ। अर्कोतर्फ न्यून ब्याजदर र पर्याप्त तरलताका बाबजुद कर्जाको माग अपेक्षित रूपमा बढ्न सकेको छैन।

यसको अर्थ बाह्य क्षेत्रबाट अर्थतन्त्रले बलियो आधार पाउँदै गए पनि त्यसको प्रभाव लगानी, उत्पादन, व्यवसाय विस्तार र रोजगारी सिर्जनामा पुर्‍याउन अझै चुनौती रहेको छ।

आगामी महिनामा कर्जा माग, निजी लगानी र उत्पादनमूलक आर्थिक गतिविधिले गति लिन सकेमा बाह्य क्षेत्रमा देखिएको सुधारले समग्र अर्थतन्त्रमा पनि बलियो प्रभाव पार्न सक्नेछ। अहिलेको तथ्यांकले भने नेपालको बाह्य क्षेत्र सबल बन्दै गएको तर आन्तरिक अर्थतन्त्रको पुनरुत्थान अझै पूर्ण गतिमा नआइसकेको देखाउँछ।

यो पनि पढ्नुहोस् -