नेपालको अर्थतन्त्रमा आज बाढीपछिको पुनर्निर्माण, रोजगारी र आपूर्ति शृंखलामाथिको दबाब मुख्य विषय बने। भौतिक संरचना पुनः सञ्चालन गर्ने काम अघि बढे पनि त्यसबाट प्रभावित व्यवसाय, श्रमिक र व्यापारिक गतिविधिलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउन अझै चुनौती छ।

यसबीच अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियमको खरिद मूल्य बढेर आए पनि नेपाल आयल निगमले तत्काल उपभोक्ता मूल्य नबढाउने निर्णय गरेको छ। सेयर बजार भने २६ सय विन्दुको आसपासमै रह्यो। बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता भए पनि कर्जा माग र लगानी विस्तारमा अपेक्षित गति देखिएको छैन।

पर्यटनतर्फ भने सेप्टेम्बरमा विदेशी पर्यटक आगमन १२.१ प्रतिशत बढेको छ। आजको आर्थिक तस्वीरमा एकातर्फ पुनर्निर्माणको ठूलो आवश्यकता छ भने अर्कोतर्फ बैंकमा उपलब्ध स्रोतलाई उत्पादन, लगानी र रोजगारीमा रूपान्तरण गर्ने चुनौती छ।

आजका मुख्य आर्थिक समाचार:

बाढीले २१ हजार ४ सय कामदारको रोजगारी प्रभावित, राहतपछि अब पुनर्निर्माण र रोजगारी जोगाउने चुनौती
भोटेकोशी–त्रिशूली करिडोरमा आएको बाढीले २१ हजार ४ सयभन्दा बढी कामदारको रोजगारी तथा जीविकोपार्जन प्रभावित भएको अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (ILO) को प्रारम्भिक मूल्यांकनले देखाएको छ। बाढीबाट पर्यटन, कृषि, यातायात, होटल तथा रेस्टुरेन्ट, सूक्ष्म तथा साना व्यवसाय र अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिक बढी प्रभावित भएका छन्।

सडक, पुल, विद्युत् संरचना तथा व्यापारिक पूर्वाधारमा भएको क्षतिले प्रत्यक्ष प्रभावित क्षेत्रबाहिर पनि आपूर्ति शृंखलामा असर पार्ने देखिएको छ। यसअघि गरिएको क्षति तथा आवश्यकता मूल्यांकनअनुसार बाढीबाट भएको भौतिक क्षति करिब १.८ अर्ब अमेरिकी डलर, आर्थिक क्षति करिब ८८३ मिलियन डलर र पुनर्निर्माणका लागि करिब ४.७८ अर्ब डलर आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। यसले बाढीपछिको प्राथमिकता राहत वितरणबाट अब रोजगारी संरक्षण, व्यवसाय पुनःसञ्चालन र पुनर्निर्माणतर्फ सार्नुपर्ने देखाएको छ।

गल्छी–बेत्रावती सडकमा ट्र्याक खुल्यो, एक साताभित्र बेलिब्रिज जोड्ने तयारी
बाढीका कारण क्षतिग्रस्त गल्छी–बेत्रावती सडकखण्डमा ट्र्याक खुलेसँगै आवतजावत सुरु भएको छ। सडकमा ग्राभेल तथा ग्रेड मिलाउने काम बाँकी रहे पनि यातायात सञ्चालनका लागि बाटो खोलिएको हो। नुवाकोट र रसुवातर्फ बेलिब्रिज निर्माणको काम पनि अघि बढाइएको छ।

नुवाकोटतर्फ फाउन्डेसन निर्माण भइसकेको र नेपाली सेनाको सहयोगमा बेलिब्रिज जडानको तयारी भइरहेको छ। रसुवातर्फ पनि फाउन्डेसन निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको छ। सरकारले आगामी एक साताभित्र बेलिब्रिज जडान गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सडक खुल्नु भनेको केवल यातायात सहज हुनु होइन। यसले बजार, आपूर्ति र स्थानीय व्यवसायलाई पुनः चलायमान बनाउने आधार तयार गर्छ।

पेट्रोलियमको मूल्य नबढाउने निर्णय, निगमलाई पाक्षिक ३ अर्बभन्दा बढी भार
भारतबाट पेट्रोलियम पदार्थको खरिद मूल्य बढेर आए पनि नेपाल आयल निगमले नेपालमा तत्काल खुद्रा मूल्य नबढाउने निर्णय गरेको छ। नयाँ खरिद मूल्यअनुसार पेट्रोल, डिजेल, मट्टितेल र हवाई इन्धनको लागत बढेको छ। तर विपद्को अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै हाल कायम खुद्रा मूल्यलाई निरन्तरता दिइएको निगमले जनाएको छ।

मूल्य यथावत् राख्दा निगमलाई पाक्षिक करिब ३ अर्ब २० करोड रुपैयाँ घाटा हुने अनुमान छ। पेट्रोलको मूल्य तत्काल नबढाउँदा उपभोक्तामाथिको मूल्य दबाब केही कम हुनेछ। तर लामो समयसम्म लागतभन्दा कम मूल्यमा बिक्री गर्दा त्यसको असर निगमको वित्तीय अवस्थामा पर्नेछ। अर्थात्, अहिलेको राहतको मूल्य निगमको खातामा देखिनेछ।

नेप्से २६ सयको आसपासमै: सूचक झिनो बढ्यो, कारोबार ४ अर्ब ८९ करोड
सेयर बजारमा आज ठूलो उतारचढाव देखिएन। नेप्से परिसूचक ०.२६ अंकले बढेर २,५९९.१५ विन्दुमा बन्द भएको छ। दिनभर ४ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ।

बजारमा केही समूहमा सुधार देखिए पनि अधिकांश समूहमा दबाब कायम रह्यो। परिसूचक २६ सय विन्दुको आसपास रहे पनि कारोबारले बजारमा स्पष्ट दिशाको संकेत भने दिएको छैन। आजको बजारको कथा वृद्धि वा गिरावटभन्दा बढी ‘प्रतीक्षाको अवस्था’ हो।

बैंकमा पैसा छ, कर्जाको माग कहाँ छ? 
वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेप ब्याजदर घट्दै गएको छ। बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता रहे पनि कर्जाको माग भने त्यसअनुसार विस्तार हुन सकेको छैन। यो अवस्थाले नेपाली अर्थतन्त्रको एउटा महत्वपूर्ण प्रश्नलाई अगाडि ल्याएको छ- समस्या पैसाको अभाव हो कि लगानीको अभाव?

बैंकमा पैसा थुप्रिनु आफैंमा समस्या होइन। तर त्यो रकम उद्योग, व्यवसाय, पूर्वाधार, कृषि र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन हुन नसक्दा अर्थतन्त्रमा त्यसको प्रभाव सीमित रहन्छ। अब ब्याजदर घट्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। निजी क्षेत्रको लगानी वातावरण, व्यवसायिक विश्वास र माग विस्तार पनि आवश्यक हुन्छ।

सेप्टेम्बरमा ८८ हजारभन्दा बढी पर्यटक, विदेशी पर्यटक आगमन १२.१ प्रतिशत बढ्यो
पर्यटन क्षेत्रमा भने आज सकारात्मक तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ। सेप्टेम्बर २०२६ मा नेपालमा ८८ हजार २४८ विदेशी पर्यटक आएका छन्। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १२.१ प्रतिशत बढी हो।

भारतबाट १७ हजार ४२५ र चीनबाट ११ हजार २१२ पर्यटक आएका छन्। चीनबाट आउने पर्यटकको संख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी भएको छ। तर सबै बजारमा समान सुधार छैन। युरोप, ओसिनिया तथा अमेरिकी महादेशबाट आउने पर्यटकको संख्या घटेको छ। यसले पर्यटन पुनरुत्थान भइरहेको भए पनि बजारअनुसार यसको गति फरक रहेको देखाउँछ।

हिमलुङ हिमपहिरोमा १५ नेपाली कामदारको मृत्यु
मनाङको हिमलुङ हिमालमा हिमपहिरोमा परी कम्तीमा १५ नेपाली कामदारको मृत्यु भएको छ। विदेशी आरोहीका लागि आधार शिविर तयार गर्ने क्रममा घटना भएको बताइएको छ। एक जना अझै बेपत्ता रहेको Reuters ले जनाएको छ। नेपालको पर्वतीय पर्यटनले रोजगारी र विदेशी मुद्रा आर्जनमा योगदान गर्दै आएको भए पनि हिमाली क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकको सुरक्षा र बदलिँदो प्राकृतिक जोखिम अब अझ गम्भीर विषय बनेको छ।

चीनसँगको व्यापारिक आपूर्ति शृंखलामा अझै दबाब
बाढीबाट सडक तथा पूर्वाधारमा भएको क्षतिले चीनसँग जोडिएका व्यापारिक मार्गमा असर पुर्‍याएको छ। रसुवागढी–केरुङ, तातोपानी तथा अन्य उत्तरी व्यापारिक नाकाबाट हुने आवागमनमा समस्या हुँदा चीनबाट आयात हुने वस्तुको आपूर्ति प्रभावित हुन सक्छ।

दसैँअघि आयात हुने लत्ताकपडा, विद्युतीय सामग्री, मेसिनरी तथा अन्य उपभोग्य वस्तुको माग बढ्ने भएकाले व्यापारिक मार्गको नियमित सञ्चालन अझ महत्वपूर्ण बनेको छ। बाढीको असर अब सडकमा मात्र होइन, बजारको आपूर्ति र मूल्यमा पनि देखिन सक्ने जोखिम छ।

विद्युत् प्रसारण शुल्क तोकियो
विद्युत् नियमन आयोगले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि राष्ट्रिय विद्युत् प्रसारण ग्रिडको शुल्क निर्धारण गरेको छ। दीर्घकालीन तथा मध्यमकालीन खुला पहुँचअन्तर्गत प्रसारण शुल्क प्रतिमेगावाट प्रतिमहिना ४१ हजार २७५ रुपैयाँ कायम गरिएको छ। अल्पकालीन खुला पहुँचअन्तर्गत शुल्क प्रतियुनिट ५७ पैसा निर्धारण गरिएको छ। नेपालमा विद्युत् उत्पादन क्षमता बढ्दै जाँदा अब उत्पादनसँगै प्रसारण क्षमता र त्यसको लागत पनि महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।

UTL को बक्यौता सरकारी बाँकीसरह असुल गर्ने प्रक्रिया
अनुमति रद्द भइसकेको युनाइटेड टेलिकम लिमिटेड (UTL) ले तिर्नुपर्ने बक्यौता तथा जरिवाना सरकारी बाँकीसरह असुलउपर गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको छ। दूरसञ्चार क्षेत्रमा लामो समयदेखि बाँकी रहेका सरकारी राजस्व तथा नियामकीय दायित्व असुलीको विषयमा यो प्रक्रिया महत्वपूर्ण मानिएको छ।

सुन २ लाख ९३ हजार ३००, चाँदी ४ हजार ४२५
आज नेपाली बजारमा सुनचाँदीको मूल्य स्थिर छ। छापावाल सुन प्रतितोला २ लाख ९३ हजार ३०० रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ भने चाँदी ४ हजार ४२५ रुपैयाँ प्रतितोलामा छ।

डलरको बिक्रीदर १५३ रुपैयाँ ६४ पैसा
नेपाल राष्ट्र बैंकले आजका लागि अमेरिकी डलरको बिक्रीदर १५३ रुपैयाँ ६४ पैसा तोकेको छ। डलरको उच्च मूल्यले आयात लागतमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। अर्कोतर्फ वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त रेमिट्यान्सलाई रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा बढी नेपाली रुपैयाँ प्राप्त हुने प्रभाव पनि रहन्छ।

Ncell–iPhone 18 बन्डल : मोबाइलसँगै डिजिटल सेवा
Ncell ले Generation Next Communications सँग सहकार्य गर्दै iPhone 18 Pro, iPhone 18 Pro Max र iPhone Duo खरिदकर्ताका लागि नयाँ बन्डल योजना ल्याएको छ। योजनामा डेटा, कल, SMS तथा डिजिटल मनोरञ्जन सेवा समावेश गरिएको छ। यसले नेपालको मोबाइल बजारमा ह्यान्डसेट बिक्रीसँगै डिजिटल सेवा र कन्टेन्ट बन्डल गर्ने प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएको देखाउँछ।

‘नेपाल्स बुल्स रेयर माल्ट’ पुनः बजारमा
सागर डिस्टिलरीले आफ्नो ‘नेपाल्स बुल्स रेयर माल्ट’ ब्रान्डलाई नयाँ अवधारणासहित पुनः बजारमा ल्याउने घोषणा गरेको छ। कम्पनीले प्रिमियम सेग्मेन्टमा उत्पादनको परिपक्वता, उत्पत्ति र कच्चा पदार्थलाई जोड दिएको जनाएको छ। नेपाली मदिरा बजारमा प्रिमियम उत्पादनतर्फ उपभोक्ताको रुचि बढ्दै गएको अवस्थामा कम्पनीहरूले ब्रान्ड र उत्पादनको पहिचानलाई केन्द्रमा राख्न थालेका छन्।

आजको आर्थिक तस्वीर: अर्थतन्त्रमा पैसा छ, तर गतिको प्रश्न बाँकी छ
आजका तथ्यांकलाई एउटै ठाउँमा राख्दा नेपालको अर्थतन्त्रमा दुई फरक कथा एकैपटक चलिरहेका छन्। एकातर्फ बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता छ, ब्याजदर घटिरहेको छ र पर्यटनमा विदेशी आगमन बढेको छ।

अर्कोतर्फ बाढीले पूर्वाधार, रोजगारी र व्यापारिक आपूर्ति शृंखलामा ठूलो दबाब सिर्जना गरेको छ। पेट्रोलियम मूल्य नबढाउने निर्णयले उपभोक्तालाई तत्काल राहत दिए पनि त्यसको वित्तीय भार नेपाल आयल निगममा थपिएको छ।

यसको अर्थ नेपालको तत्काल चुनौती तरलता अभावभन्दा पनि उपलब्ध स्रोतको प्रभावकारी परिचालन हो। बाढीपछिको पुनर्निर्माणका लागि ठूलो स्रोत आवश्यक छ। त्यो स्रोत सडक र पुल मर्मतमा मात्र खर्च गर्ने हो भने दीर्घकालीन प्रतिफल सीमित हुन सक्छ। पुनर्निर्माणलाई उत्पादन, रोजगारी, सुरक्षित पूर्वाधार, व्यापारिक करिडोर, ऊर्जा र निजी लगानीसँग जोड्न सकिएमा विपद्पछिको खर्च आर्थिक पुनरुत्थानको आधार बन्न सक्छ।