नेपालको बाह्य क्षेत्र (External Sector) मा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। विदेशी मुद्रा सञ्चिति ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ भने रेमिट्यान्स आप्रवाहले नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ११ महिनासम्मको तथ्याङ्कले मुलुकको बाह्य वित्तीय अवस्था अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा सुदृढ भएको देखाएको हो। राष्ट्र बैंकका अनुसार जेठ मसान्तसम्म नेपालको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति ३७ खर्ब ५५ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको अन्त्यमा यो सञ्चिति २६ खर्ब ७७ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ रहेको थियो। एक वर्षभन्दा कम अवधिमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४०.३ प्रतिशतले बढ्नु नेपालको बाह्य क्षेत्रका लागि निकै सकारात्मक संकेत मानिएको छ। अमेरिकी डलरमा गणना गर्दा पनि सञ्चितिमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। गत असार मसान्तमा १९ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर रहेको सञ्चिति बढेर जेठ मसान्तसम्म २४ अर्ब ६८ करोड डलर पुगेको छ, जुन २६.५ प्रतिशतको वृद्धि हो। आयात धान्ने क्षमता २२ महिनाभन्दा बढी विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढेसँगै नेपालको आयात धान्ने क्षमता पनि सुदृढ बनेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार हाल बैंकिङ प्रणालीसँग रहेको विदेशी मुद्रा सञ्चितिले २२.५ महिनासम्मको वस्तु आयात तथा १९.१ महिनासम्मको वस्तु र सेवा आयात धान्न पर्याप्त छ। सामान्यतया अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताअनुसार ६ महिनाको आयात धान्न सक्ने विदेशी मुद्रा सञ्चिति सुरक्षित मानिन्छ। नेपालसँग त्यसको झन्डै चार गुणा बढी सञ्चिति हुनु बाह्य क्षेत्रको मजबुतीको स्पष्ट संकेत हो। रेमिट्यान्सले नै अर्थतन्त्रलाई थामिरहेको अवस्था विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढ्नुको मुख्य आधार भने रेमिट्यान्स नै बनेको छ। चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा नेपालमा २१ खर्ब २० अर्ब ८० करोड रुपैयाँ विप्रेषण भित्रिएको छ। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३८.२ प्रतिशतले बढी हो। गत वर्ष यही अवधिमा रेमिट्यान्स वृद्धि दर १५.६ प्रतिशत मात्र थियो। रेमिट्यान्सको तीव्र वृद्धिले विदेशी मुद्रा सञ्चिति, बैंकिङ प्रणालीको तरलता तथा उपभोग खर्चलाई बलियो बनाएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको बाह्य क्षेत्रलाई स्थिर राख्ने सबैभन्दा ठूलो आधार यही विप्रेषण बनेको देखिन्छ। खुद ट्रान्सफर पनि उच्च समीक्षा अवधिमा खुद द्वितीय आय (नेट ट्रान्सफर) २३ खर्ब २१ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत वर्ष यही अवधिमा यो १६ खर्ब ६९ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ थियो। यसले वैदेशिक आयको प्रवाह अझ बलियो बनेको संकेत गर्छ। श्रम स्वीकृति घट्यो, तर रेमिट्यान्स बढ्यो रोचक पक्ष के छ भने नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या भने घटेको छ।  ११ महिनामा वैदेशिक रोजगारीका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या ३ लाख ६७ हजार २११ पुगेको छ। गत वर्ष यही अवधिमा यो संख्या ४ लाख ५२ हजार ३२४ थियो। यस्तै पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या ३ लाख ५५ हजार ७३५ पुगेको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा केही वृद्धि हो। नयाँ श्रमिक विदेश जाने संख्या घटे पनि प्रतिव्यक्ति रेमिट्यान्स रकम बढ्नु, औपचारिक बैंकिङ प्रणालीमार्फत रकम पठाउने प्रवृत्ति विस्तार हुनु तथा विभिन्न गन्तव्य मुलुकमा आम्दानी बढ्नुले कुल विप्रेषणमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको विश्लेषण गरिएको छ। बाह्य क्षेत्र बलियो, तर चुनौती अझै बाँकी विदेशी मुद्रा सञ्चिति र रेमिट्यान्समा आएको सुधारले नेपालको बाह्य वित्तीय अवस्था बलियो देखिए पनि अर्थतन्त्रको संरचनागत चुनौती भने यथावत् छन्। नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चितिको मुख्य स्रोत अझै पनि रेमिट्यान्स नै हो। निर्यात, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) र औद्योगिक उत्पादनबाट विदेशी मुद्रा आर्जन अपेक्षाअनुसार बढ्न सकेको छैन। अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार दीर्घकालीन आर्थिक स्थायित्वका लागि रेमिट्यान्समा मात्रै निर्भर रहने रणनीति पर्याप्त हुँदैन। उत्पादन, निर्यात, पर्यटन, सूचना प्रविधि सेवा तथा वैदेशिक लगानी विस्तार गरेर विदेशी मुद्रा आर्जनका स्रोत विविधीकरण गर्न आवश्यक छ। अर्थतन्त्रका लागि सकारात्मक संकेत राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्याङ्कले नेपालको बाह्य क्षेत्र अहिले बलियो अवस्थामा रहेको देखाएको छ। विदेशी मुद्रा सञ्चिति, रेमिट्यान्स र आयात धान्ने क्षमतामा आएको सुधारले वित्तीय स्थायित्वलाई बलियो बनाएको छ। तर यही सकारात्मक अवस्थालाई दिगो बनाउन उत्पादनमूलक क्षेत्र, निर्यात क्षमता र वैदेशिक लगानी विस्तारमा सरकार तथा निजी क्षेत्रले समान रूपमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता अझ स्पष्ट देखिएको छ।