प्राइम कमर्सियल बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नाफा वृद्धि गर्न सफल भए पनि बैंकको वित्तीय स्वास्थ्यलाई नाफाको अंकले मात्र सकारात्मक देखाउँदैन। बैंकको खुद नाफा २८.४८ प्रतिशतले बढेर ४ अर्ब ११ करोड २५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा बैंकले ३ अर्ब २० करोड ७ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको थियो।

नाफामा भएको यो वृद्धि बैंकको आम्दानी क्षमता विस्तार भएको संकेत हो। तर अर्कोतर्फ खराब कर्जा बढेर ६.६९ प्रतिशत पुगेको तथ्यले बैंकको आगामी यात्रामा जोखिम पनि थपिएको देखाउँछ। त्यसैले प्राइम कमर्सियल बैंकको पछिल्लो वित्तीय अवस्थालाई हेर्दा ‘नाफा बढेको बैंक’ भन्दा ‘नाफा बढाउँदै कर्जाको गुणस्तर जोगाउनुपर्ने दबाबमा रहेको बैंक’ भन्नु बढी उपयुक्त देखिन्छ।

ब्याज आम्दानीले नाफालाई बलियो बनायो

बैंकको नाफा वृद्धिमा मुख्य योगदान खुद ब्याज आम्दानीको रहेको छ। यस्तो आम्दानी ४.४७ प्रतिशतले बढेर ९ अर्ब २१ करोड २६ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यो ८ अर्ब ८१ करोड ८१ लाख रुपैयाँ थियो।

यससँगै गैरकोषमा आधारित आम्दानी, शुल्क तथा कमिसन आम्दानी र कर्जा विस्तारले पनि बैंकको आम्दानी बढाउन सहयोग गरेका छन्। बैंकको कुल सञ्चालन आम्दानी ११ अर्ब ९० करोड ८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ भने सञ्चालन मुनाफा ६ अर्ब ८३ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

खुद शुल्क तथा कमिसन आम्दानी १ अर्ब ९४ करोड ९३ लाख रुपैयाँ रहेको छ। यसले बैंकको आम्दानी केवल ब्याजमा मात्र निर्भर नरहेको देखाउँछ।

तर ब्याज आम्दानी ४.४७ प्रतिशतले बढ्दा खुद नाफा २८.४८ प्रतिशतले बढेको छ। यसले सञ्चालन खर्च, जोखिम व्यवस्थापन तथा अन्य वित्तीय पक्षमा भएको सुधारले पनि अन्तिम नाफा वृद्धिमा भूमिका खेलेको संकेत गर्छ।

निक्षेपभन्दा कर्जा विस्तारको गति बढी

बैंकले समीक्षा वर्षमा निक्षेप र कर्जा दुवै विस्तार गरेको छ। निक्षेप ५.४६ प्रतिशतले बढेर २ खर्ब ७७ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने कर्जा लगानी ८.२९ प्रतिशतले बढेर २ खर्ब २६ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

अर्थात् बैंकले निक्षेप वृद्धिको तुलनामा कर्जा विस्तारलाई बढी प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। कर्जा–निक्षेप अनुपात ८३.३६ प्रतिशतमा रहनुले बैंकसँग थप कर्जा विस्तारका लागि केही ठाउँ रहेको देखाउँछ।

कम ब्याजदरको वातावरणमा कर्जाको माग बढाउने रणनीति बैंकका लागि आम्दानी विस्तारको माध्यम बन्न सक्छ। तर कर्जा विस्तारको अर्को पाटो भने जोखिम हो। कर्जा बढ्दै जाँदा त्यसको गुणस्तर कमजोर भयो भने अहिलेको नाफा वृद्धिमाथि नै दबाब पर्न सक्छ।

मुख्य चिन्ता : खराब कर्जा

प्राइम कमर्सियल बैंकको वित्तीय विवरणमा सबैभन्दा ध्यान दिनुपर्ने पक्ष खराब कर्जाको वृद्धि हो। बैंकको खराब कर्जा अनुपात ५.८१ प्रतिशतबाट बढेर ६.६९ प्रतिशत पुगेको छ।

नाफा बढिरहेको अवस्थामा खराब कर्जा पनि बढ्नु बैंकका लागि दोहोरो चुनौती हो। एकातर्फ नयाँ कर्जा विस्तार गर्नुपर्ने र अर्कोतर्फ पुराना कर्जाको असुली तथा सम्पत्तिको गुणस्तर सुधार गर्नुपर्ने अवस्था छ।

६.६९ प्रतिशतको खराब कर्जा अनुपात सामान्य अवस्थाको तुलनामा निकै महत्वपूर्ण जोखिम हो। खराब कर्जा थप बढेमा कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनका लागि ठूलो रकम छुट्याउनुपर्ने हुन सक्छ। त्यसले आगामी वर्षको नाफामा प्रत्यक्ष दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

यसकारण आगामी वर्ष बैंकको वास्तविक प्रदर्शन नाफा कति बढ्यो भन्नेभन्दा पनि खराब कर्जा कति घटाउन सक्यो भन्ने विषयले निर्धारण गर्ने देखिन्छ।

लाभांश क्षमता सुधारिए पनि वितरणयोग्य नाफा सीमित

बैंकको वितरणयोग्य नाफा १ अर्ब ९० करोड ७४ लाख रुपैयाँ रहेको छ। यस आधारमा बैंकको लाभांश वितरण क्षमता ९.१० प्रतिशत देखिन्छ। चुक्ता पुँजी २० अर्ब ९५ करोड ४७ लाख रुपैयाँ रहेको बैंकको जगेडा कोषमा १३ अर्ब ९७ करोड ६१ लाख रुपैयाँ छ। प्रतिशेयर आम्दानी पनि १६ रुपैयाँ ५० पैसाबाट बढेर १९ रुपैयाँ ६३ पैसा पुगेको छ।

प्रतिशेयर आम्दानीमा भएको सुधार लगानीकर्ताका लागि सकारात्मक संकेत हो। तर वितरणयोग्य नाफाको तुलनामा कुल खुद नाफा निकै ठूलो हुनुको अर्थ बैंकले कमाएको सम्पूर्ण नाफा लाभांशका रूपमा वितरण गर्न सक्ने अवस्था छैन भन्ने हो।

त्यसैले लगानीकर्ताले केवल ४ अर्बभन्दा बढी खुद नाफालाई आधार बनाएर लाभांशको अपेक्षा गर्नु भन्दा वितरणयोग्य नाफा र नियामकीय व्यवस्थालाई हेर्नुपर्ने हुन्छ।

पुँजी पर्याप्ततामा पनि दबाब

बैंकको टायर–वान पुँजी पर्याप्तता अनुपात ९.९८ प्रतिशतबाट घटेर ९.८८ प्रतिशतमा आएको छ। समग्र पुँजी पर्याप्तता अनुपात भने १२.८७ प्रतिशत कायम छ।

कर्जा विस्तार भइरहँदा पुँजी पर्याप्ततामा आएको सामान्य गिरावटलाई पनि नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन। बैंकले आगामी दिनमा कर्जा विस्तारलाई तीव्र बनाउने हो भने त्यससँगै पुँजीको आधार बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता बढ्नेछ। विशेषगरी खराब कर्जा उच्च रहेको अवस्थामा थप कर्जा विस्तार गर्दा जोखिम व्यवस्थापन र पुँजी पर्याप्तताबीच सन्तुलन कायम गर्नु बैंक व्यवस्थापनका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।

अब बैंकको प्राथमिकता नाफाभन्दा कर्जाको गुणस्तर

बैंकले निष्क्रिय कर्जाको नियमित अनुगमन, विस्तृत विश्लेषण र कानुनी प्रक्रियामार्फत असुली गर्ने रणनीति अघि सारेको छ। साना तथा मझौला उद्यम र उत्पादनशील क्षेत्रमा कर्जा विस्तार गर्ने योजना पनि बैंकले बनाएको छ। यो रणनीति सही दिशामा देखिन्छ। किनभने अहिले बैंकिङ क्षेत्रमा कर्जा विस्तारभन्दा पनि गुणस्तरीय कर्जा विस्तार महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।

प्राइम कमर्सियल बैंकले नयाँ कर्जा दिँदा क्षेत्रगत जोखिम, ऋणीको नगद प्रवाह र असुली क्षमतामा बढी ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। पुराना खराब कर्जा असुली र नयाँ कर्जाको गुणस्तरबीच सन्तुलन कायम गर्न सकेमा अहिलेको नाफा वृद्धिलाई दिगो बनाउन सकिन्छ।

प्रविधिमा लगानी, जोखिममा नयाँ चुनौती

बैंकले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, तथ्यांक विश्लेषण र रोबोटिक्सको प्रयोगमार्फत डिजिटल बैंकिङलाई थप विस्तार गर्ने योजना अघि सारेको छ। डिजिटल प्रविधिले सञ्चालन लागत घटाउने, ग्राहक सेवा सुधार गर्ने र निर्णय प्रक्रियालाई तथ्यांकमा आधारित बनाउन सहयोग गर्न सक्छ। विशेषगरी कर्जा मूल्यांकन र जोखिम पहिचानमा तथ्यांक विश्लेषणको प्रभावकारी प्रयोग गर्न सकेमा खराब कर्जा नियन्त्रणमा समेत सहयोग पुग्न सक्छ।

तर नयाँ प्रविधिसँगै साइबर सुरक्षा, तथ्यांक सुरक्षा र कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाट उत्पन्न हुन सक्ने नयाँ जोखिम पनि थपिन्छन्। त्यसैले डिजिटल विस्तारसँगै आन्तरिक नियन्त्रण र जोखिम व्यवस्थापन प्रणालीलाई समान रूपमा बलियो बनाउनुपर्ने हुन्छ।

प्राइम कमर्सियल बैंकको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वित्तीय प्रदर्शन पहिलो नजरमा सकारात्मक छ। खुद नाफा २८.४८ प्रतिशतले बढेको छ, कर्जा र निक्षेप विस्तार भएका छन्, प्रतिशेयर आम्दानी बढेको छ र सञ्चालन मुनाफा पनि बलियो देखिएको छ।

तर वित्तीय विवरणको अर्को पक्षले चुनौती देखाउँछ। खराब कर्जा ६.६९ प्रतिशत पुगेको छ भने टायर–वान पुँजी पर्याप्तता अनुपात पनि केही घटेको छ। यही कारण आगामी वर्ष बैंकका लागि केवल व्यवसाय विस्तारको वर्ष नभई कर्जा गुणस्तर सुधार र जोखिम नियन्त्रणको परीक्षा हुने देखिन्छ।

९.१० प्रतिशतको लाभांश क्षमता र १९ रुपैयाँ ६३ पैसाको प्रतिशेयर आम्दानीले लगानीकर्तालाई सकारात्मक संकेत दिए पनि बैंकको दीर्घकालीन मूल्यांकनमा यी सूचक मात्र पर्याप्त हुँदैनन्।

अब प्राइम कमर्सियल बैंकको वास्तविक चुनौती एउटै छ- कर्जा विस्तारबाट कमाएको नाफालाई खराब कर्जामा परिणत हुन नदिने। बैंकले खराब कर्जा नियन्त्रण गर्न र असुली सुधार गर्न सकेमा अहिलेको नाफा वृद्धिले दिगो स्वरूप लिन सक्छ। अन्यथा बढ्दो खराब कर्जाले आगामी वर्षको नाफा, लाभांश क्षमता र समग्र वित्तीय स्वास्थ्यमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।